19/03/2026
Over Darwin
En het daadwerkelijke “Survival of the fittest”
Sterk zijn is niet de grootste mond, de meeste spieren, of de zwaarste macht
Het is de bewegingen van de natuur volgen
De bewegingen van je lichaam
Daarin helen
Daarin bewegen
Nieuwe balans
'Er zijn weinig wetenschappers die zo vaak worden aangehaald door mensen die hem nauwelijks hebben gelezen als Charles Darwin. Zijn naam klinkt zwaar. Onweerlegbaar bijna. Alsof hij een natuurwet heeft uitgesproken waar niemand onderuit kan.
En nu, terwijl er oorlog is in het Midden-Oosten, duikt hij opnieuw op in gesprekken en analyses. Alsof geweld, macht en dominantie gewoon bij de natuur horen. ‘Survival of the fittest’, hoor je dan. De sterkste overleeft.
Maar Darwin bedoelde iets heel anders. ‘Fittest’ betekent namelijk niet: de sterkste wint. Niet degene met de grootste wapens of de hardste stem. Het betekent: degene die zich het best kan aanpassen. Aan zijn omgeving. Aan verandering. Aan elkaar.
En aanpassing in de natuur gaat zelden alleen over kracht. Het gaat net zo goed over flexibiliteit. Over samenwerking. Over het vermogen om te reageren op wat er gebeurt.
Toch wordt Darwin al meer dan een eeuw gebruikt om ongelijkheid goed te praten. Alsof het vanzelfsprekend is dat de sterkste boven komt drijven en de zwakkere verdwijnt. In de negentiende eeuw kreeg dat zelfs een naam: sociaal-darwinisme. Het idee dat je Darwins theorie zomaar kunt toepassen op samenlevingen. Dat armoede, kolonialisme of onderdrukking simpelweg ‘de natuur’ zijn. Het klonk wetenschappelijk. Maar het was vooral een comfortabele gedachte voor mensen met macht.
Darwin zelf keek heel anders naar de wereld. Hij zag hoe alles met elkaar verbonden is. Hoe soorten niet alleen concurreren, maar ook afhankelijk zijn van elkaar. De natuur is geen arena waar alleen brute kracht telt. Het is een ingewikkeld web van relaties.
En wie goed kijkt naar de geschiedenis ziet iets opmerkelijks. De meest starre systemen, imperia, regimes, ideologieën, breken vaak juist omdat ze zich niet meer kunnen aanpassen.
Dat geldt ook voor organisaties. Soms hoor je managers Darwin citeren wanneer er weer een reorganisatie aankomt. Alsof harde keuzes natuurwetten zijn. Maar organisaties zijn net ecosystemen. Als je alleen maar snijdt en saneert, verarm je uiteindelijk je eigen omgeving.
De echte kracht van de mens zit ergens anders. Niet in dominantie, maar in empathie. In taal. In verbeelding. Wij hebben de wereld niet overleefd omdat we de sterkste tanden of klauwen hadden. We overleefden omdat we samenwerkten. Omdat we verhalen vertelden rond het vuur. Omdat we zorgden voor elkaar.
Misschien is dat wel de echte les van Darwin. Niets staat stil. Alles beweegt. Ook macht.
De vraag is dus niet wie vandaag de sterkste is in een wereld vol wapens en oorlog. De vraag is: wie kan zich aanpassen aan een wereld die verandert? Wie durft te leren? En wie begrijpt dat overleven soms begint met samenwerken.'
Sinan Can schrijft elke week een column in de VARAgids.
