17/03/2025
Mooi omschreven
Intuitie: Waarom we meer weten dan we denken
De een zweert erbij en leeft vol vertrouwen op zijn gevoel, de ander doet het af als zweverige onzin. Intuïtie, ons zesde zintuig, lijkt ongrijpbaar en onverklaarbaar, maar dat is het niet. We weten meer dan we denken.
Intuïtie is een moeilijk grijpbaar fenomeen. Mensen kunnen het niet beredeneren, het is er ineens, schijnbaar vanuit het niets. Voor sommigen is dat een reden om te geloven dat er iets bovennatuurlijks aan de hand is. Ze varen blind op hun gevoel en komen met talloze voorbeelden van dromen of ontmoetingen, waarin intuïtie een cruciale rol speelt. Anderen vinden diezelfde verhalen lariekoek, toeval, of zweverig.
In de laatste jaren is er echter veel onderzoek gedaan naar onbewuste processen in de hersenen, waaruit blijkt dat intuïtie wel degelijk bestaat en van groot belang kan zijn. Maar ons zesde zintuig is geen bovennatuurlijke gave, het is een aantoonbaar en verklaarbaar verschijnsel.
Intuïtie en het cocktailparty-effect:
Welk van de volgende twee zinsdelen is juist?
de blauwe grote bloem
de grote blauwe bloem
Ieder van ons weet meteen dat nummer twee correct is. Maar kun je het beredeneren? Waarschijnlijk niet, want het is onbewuste kennis die we in de loop van ons leven hebben opgedaan. Als we ons continu van alles bewust zouden zijn, zou dat veel te veel werk betekenen voor onze hersenen. Het bewustzijn kan zich maar op één ding concentreren, maar ondertussen doen we onbewust wel heel veel kennis op. Denk maar aan het bekende ‘cocktailparty-effect’: als je op een feestje geconcentreerd staat te praten, word je toch opeens afgeleid omdat je je naam hoort. Blijkbaar heb je al die tijd onbewust het gesprek van de mensen achter je opgevangen. En dat niet alleen. De houding en mimiek van je gesprekspartner, de muziek, de kleur van de muren, de structuur van het wijnglas in je hand: je neemt het allemaal waar en het kan allemaal invloed hebben op je stemming.
Dat blijkt ook uit een experiment van John Bargh aan de universiteit van Yale. Bargh toonde proefpersonen beelden van een lachende baby en van een grommende dobermann. Hij liet de beelden zo kort op een computerscherm zien, dat de proefpersonen zich niet bewust waren van wat ze zagen. Het experiment toonde aan dat mensen zeer nauwkeurig konden inschatten of wat ze hadden gezien, iets positiefs of negatiefs was geweest. Voordat we bewust waarnemen, heeft onze intuïtie al geoordeeld.
Ook in Nederland wordt onderzoek gedaan naar intuïtie. Dick Bierman van de Universiteit van Amsterdam deed een experimentje naar de rol van intuïtie bij het nemen van beslissingen. Hij gaf proefpersonen de opdracht zoveel mogelijk geld te verzamelen door kaarten om te draaien van verschillende stapels. Op de achterzijde van de kaarten stond ofwel een beloning (bijvoorbeeld + € 100,-) of een boete (bijvoorbeeld – € 50,-). Sommige stapels waren op de lange termijn winstgevender dan andere, maar dat wisten de deelnemers niet. Tijdens het experiment registreerde Bierman de elektrische huidgeleiding van de deelnemers, een methode om subtiele veranderingen in emotionele spanning te meten. Proefpersonen bleken licht gespannen te worden als hun hand naar de ‘verkeerde’ stapel ging. Ze wisten nog niet bewust welke stapel het beste voor hen was, maar hun lichaam wel! Het gaf hen als het ware een waarschuwingssignaal. Volledig onbewust namen mensen daardoor beslissingen die gunstig uitpakten.
Dat ons lichaam eerder ‘weet’ wat er aan de hand is dan we beseffen, is ook te zien aan het verschijnsel dat je maagpijn of verkrampte schouders kunt krijgen, zonder te weten waarom. Later blijkt dan dat een gesprekspartner bijvoorbeeld ongelukkig was of over je grenzen ging, wat je wel voelde, maar niet kon plaatsen. Leren luisteren naar de signalen die het lichaam geeft, kan helpen onze intuïtie te verbeteren.
Lichaamswijsheid
De bekende Amerikaanse hersenonderzoeker Antonio Damasio kwam een aantal jaren geleden met een theorie die een verklaring geeft voor deze zogenoemde ‘lichaamswijsheid’. Volgens Damasio leren wij van onze ervaringen. Als er iets fout gaat, wordt de herinnering aan die ervaring negatief geladen. Hebben we een goede ervaring, dan krijgt alles wat bij die ervaring hoort een positieve lading. Als je bijvoorbeeld een keer bent opgelicht, zullen de lichaamshouding van de oplichter, zijn stem, zijn gebaren en nog veel meer details van die gebeurtenis, een negatieve emotionele lading krijgen. Kom je nog eens in een soortgelijke situatie, dan zal zich een vaag naar gevoel van je meester maken, waardoor je – als het goed is – wat meer op je hoede zult zijn.
Terwijl vaak wordt gezegd dat gevoelens een verstandige beslissing alleen maar in de weg staan, maakte Damasio met zijn onderzoeken duidelijk dat emoties juist onontbeerlijk zijn voor een succesvol leven. Ze bepalen binnen enkele ogenblikken in welke richting je moet denken. Evolutionair gezien is het heel nuttig om binnen één seconde te kunnen inschatten of je een vriend of vijand tegenover je hebt.
Dat een gevoel zo snel en onbewust ontstaat, komt doordat zintuiglijke prikkels direct worden doorgestuurd naar de amygdala, het emotionele controlecentrum van het brein. De signalen gaan buiten de neocortex om, het gebied waarmee we bewust nadenken. De directe emotionele reactie die volgt, overstemt het rationele denken. Pas in tweede instantie reageert ook de cortex op de prikkel. Daarom schrikken we als we in een ooghoek iets kleins over de vloer zien bewegen, en realiseren we ons een moment later dat het een pluisje is, en geen grote spin.
Het is maar goed ook dat gevoelens onze beslissingen sturen. Als we alles op een rationele manier moesten besluiten, zouden we uren kwijt zijn met het inventariseren van alle mogelijke opties, het uitdenken van alle mogelijke consequenties van iedere optie en met het maken van een uitgebreide kosten-batenanalyse. Op basis van ervaring kunnen onze emoties in een oogwenk bepalen wat goed is en wat niet.
Uit: psychologie magazine
