19/03/2026
Over gezonder koken... Wat gebruik jij in je keuken om te koken en te bakken?
Wat gebruik je om schoon te maken? Waar snijd jij je groente op?
Heel goed om daar eens bij stil te staan en gezondere varianten te kiezen.
Beter voor je lijf en beter voor onze wereld ❤️
PFAS MIJDEN…….IN JE KEUKEN
Wauw…jullie waren duidelijk…….jullie willen tips om PFAS zoveel als mogelijk te mijden! Ik werd overspoeld met berichten en mailtjes. Het toont, hoe erg het toch best lijkt te spelen onder de consument. Daarom pak ik door en ga ik komende weken steeds weer een categorie uitlichten waar wij zoveel mogelijk PFAs kunnen mijden. Vandaag is dat ONZE KEUKEN. De keuken is de plek waar de meeste blootstelling plaatsvindt via drie wegen: voeding (pesticiden), kookgerei (PFAS) en opslag (migratie uit verpakkingen). In mijn vorige content heb ik al wat tips gegeven, onze potten en pannen ! Wetenschappelijk gezien is de klassieke anti-aanbaklaag (PTFE) veilig zolang deze intact is. Echter, bij temperaturen boven de 260°C begint de laag te ontleden en komen er toxische dampen vrij. Bij krassen komen micro-plastics (PFAS) direct in het voedsel terecht. Het blijven toch feitelijk bronnen. Wat zijn dan goede alternatieven ? Emaille, gietijzer en roestvrij staal (RVS) zijn inert. Dit betekent dat ze geen chemische reactie aangaan met je voedsel. Pannen / kookgerei wat uit deze materialen zijn gemaakt zijn dus de beste keuze. Er zijn inmiddels ontzettend veel “ groene ‘ pannen op de markt verschenen, die van alles claimen. Dit is een grijs gebied, want niet altijd kloppen deze claims, omdat er bijvoorbeeld alleen wordt geclaimd wat er NIET in zit, maar niet wordt vermeld wat er WEL in zit. Let op de claim "PFOA-vrij". Dit is vaak misleidend. PFOA is al verboden, maar fabrikanten gebruiken soms andere PFAS-varianten (zoals GenX). Zoek specifiek naar "PFAS-vrij" of "Fluor-vrij”. Dit geeft de beste papieren. Een keramische pan is een veilige tussenstap, maar voor het leven kies je Gietijzer of RVS. Die hebben geen laagje dat kapot kan, bevatten 0% chemie en gaan generaties lang mee.
VOEDSELOPSLAG : DE GEVAREN VAN DE ZOGENOEMDE MIGRATIE
Naast dat ons kookgerei aardig wat PFAS bij ons binnen kunnen brengen, is er een nog grotere bron van zorg ; de zogenoemde migratie, ook wel eens chemische migratie genoemd. Chemische migratie is het proces waarbij stoffen uit de verpakking in het voedsel trekken. Dit gebeurt sneller bij vet eten en hoge temperaturen. Ik vertelde in mijn vorige post al over de ezelsoren ‘ DE DRIE G”S : ( GLAS in plaats van blik, GIET ijzer boven antiaanpak, en GRONDIG wassen boven direct ongewassen consumeren ) Veel conservenblikken hebben een interne coating van epoxyhars (vaak met Bisfenol A of PFAS-gerelateerde polymeren) om corrosie door zuren in het eten te voorkomen. Glas is 100% inert; er lekt niets uit de wand naar het product. Dus -> in geval van PFAS is het beter om voor glas te gaan. Maar uiteraard is de allergrootste migratie zorg het opwarmen in plastic. Denk aan magnetron / oven maaltijden, noodles met kokend water in de beker opschenken, rookworsten in plastic verhitten enzovoort. Daarover heb ik recentelijk ook nog veel geschreven. Al is het, dat het gebruikte plastic hittebestendig en “ food grade “ is, wl dit niet zeggen dat het compleet veilig is. Zelfs 'magnetronbestendig' plastic kan bij verhitting additieven loslaten. Vetten (zoals in saus) trekken deze stoffen uit het plastic als een spons. Gebruik daarom voor opwarmen altijd glas of keramiek. Haal alles uit verpakkingen als je maaltijden o.i.d op wilt warmen in magnetron / oven of anders, en verwarm het in vuurvaste schalen.
Tja…..😐…dan het meest schrijnende punt: onze verse groente en fruit. Je weet hopelijk inmiddels, dat PFAS “ forever chemicals” zijn en je deze ( residuen ) helaas niet simpel en eenvoudig weg kunt poetsen / wassen, hoe rooskleurig en geloofwaardig vele fabrikanten van hippe reinigingssprays dit ook willen doen laten geloven. Ik ben echter wel stellig voor het WASSEN van ons verse voedsel. Dit, omdat het tenminste wel zoveel als mogelijk verwijdert, maar ook voor een stukje betere hygiene zorgt. Wetenschappelijk onderzoek (o.a. van de NVWA) laat zien dat wassen met koud water slechts een deel van de oppervlakteresiduen verwijdert. We noemen het ook wel “ systemische pesticiden “ , het grootste probleem. Deze middelen zitten in de plant (opgenomen via de wortels). Die was of schil je er niet uit. De MRL (Maximale Residu Limiet) wordt per stof berekend. De wetenschap waarschuwt echter voor het 'cocktaileffect': de optelsom van 17 verschillende middelen kan schadelijker zijn dan de wetgeving nu per individuele stof toekent. Ik hoef het denk ik inmiddels niet meer te vermelden, maar toch : KIES ZOVEEL ALS MOGELIJK IS VOOR BIOLOGISCH. Er is veel reuring momenteel, over de gebruikte pesticiden op biologische groente en fruit, maar deze zijn geheel anders van aard. Ook is er in de biologische teelt veel meer en veel strengere controle op bodem verontreinigingen, zeker in de bio-dynamische verbouw. Dit maakt echt wel degelijk veel verschil. Mocht je geen biologische centjes hebben, dan zijn er ook nog tips. Kies voor producten met een dikke schil die je verwijdert (zoals avocado of banaan) als je niet biologisch koopt. Bij snoepgroente (tomaat, druiven) is biologisch de enige harde garantie. Kies ook voor groente en fruit die bij PAN-NL staan geregistreerd als “ minst bespoten “. De lijst kun je op hun website terugvinden.
https://www.pan-netherlands.org/eetwijzer/
Ik wil ook graag de nadruk leggen op de hygiene, want onderschat de gevaren van een té onhygiënische routine niet. Dit kan je ontzettend ziek maken. WAS daarom altijd al je groente en fruit, of het nu van biologische afkomst is of niet, en…..gebruik gewoon goedkope bakingsoda. Die hippe dure sprays en apparaatjes wassen zeker ook prima af, maar doen niet veel MEER dan dat goedkope pakje bakingsoda.
DE SCHOONMAAKMIDDELEN EN TOOLS
Schoonmaken lijkt onschuldig, maar in de keuken is dit een grote bron van microplastics en chemische residuen(waaronder PFAS-verbindingen) die direct in contact komen met je aanrecht, snijplanken en servies. Ik denk, dat ik niemand echt nog moet vertellen hoeveel microplastics zoiets onschuldigs als een schuursponsje gekocht bij de Action of de Wibra verspreidt in jouw keuken. De meeste traditionele schuursponsjes en vaatdoekjes zijn gemaakt van synthetische polymeren (polyethyleen, polyester of nylon). Bij elk gebruik slijten er micro- en nanodeeltjes af die in het afvoerwater en op je servies belanden. En uiteindelijk ook in jouw lichaam. De allergrootste en meest bekendste boosdoener is de gele schuurspons met groene laag. De groene laag laat bij intensief boenen microscopische deeltjes los. Gelukkig kun jij je 100% compleet losmaken van dit soort tools, omdat er inmiddels talloze fijne vervangers op de markt zijn. Gebruik borstels van onbewerkt hout en natuurlijke vezels (zoals tampico of kokos). Deze zijn biologisch afbreekbaar en geven geen polymeren af. Kies voor cellulose-sponzen (gemaakt van houtpulp) of loofah (een natuurlijke komkommerachtige plant). Deze werken mechanisch net zo goed als kunststof, zonder de plastic-slijtage. Vervang microvezeldoekjes (die bij elke wasbeurt duizenden vezels verliezen) door 100% biologisch katoen of linnen. Deze producten kun je o.a vinden bij puur & fit :
https://www.puurenfit.nl/schoonmaakproducten
Dan de schoonmaakmiddelen. Sommige specialistische reinigers (zoals glasreinigers of polijstmiddelen voor rvs) bevatten gefluorideerde verbindingen om een water- en vetafstotend laagje achter te laten. Dit is precies wat je niet op je aanrecht wilt waar je voedsel bereidt. Dit zijn ook wel nano-coatings. Producten die beloven dat je aanrecht na het poetsen "maandenlang vlekvrij" blijft door een onzichtbaar laagje, maken vaak gebruik van PFAS-achtige verbindingen om die lage oppervlaktespanning te creëren. Wetenschappelijk gezien zijn drie simpele stoffen voldoende voor 90% van de keukenreiniging, zonder toxische residuen:
- Schoonmaakazijn: Verlaagt de pH-waarde, waardoor kalk en bacteriën effectief worden bestreden.
- Baksoda (Natriumbicarbonaat): Werkt als een zacht, niet-toxisch schuurmiddel en neutraliseert geuren.
- Groene zeep (op basis van plantaardige oliën): Effectief tegen vetten zonder synthetische geurstoffen of PFAS-oppervlakteactieve stoffen.
Let wel op: ook natuurlijke middelen zoals azijn kunnen schade aanrichten aan specifieke materialen (zoals natuursteen/marmer). Controleer altijd de ondergrond. Juridisch gezien mag een fabrikant "natuurlijk" op een fles zetten als slechts een klein percentage van natuurlijke oorsprong is. Kijk daarom altijd naar het EU Ecolabel of het Cradle to Cradle certificaat voor echte transparantie. Wil je een kijkje nemen in het assortiment van puur & fit, zie linkje hierboven.
Een veelgemaakte fout is het overmatig gebruiken van desinfecterende sprays (zoals chloor of quats). Deze middelen zijn vaak te agressief voor oppervlakken waar voedsel ligt en kunnen resistentie bij bacteriën in de hand werken. Ik ken veel mensen die zeer lekker gaan op liters chloor in hun schoonmaak rituelen, maar dit is echt een slecht idee voor je gezondheid en voor het milieu. Dit geldt ZEKER ook voor die inmiddels razend populaire schoonmaak doekjes, sprays en foams. Een vaatdoek van natuurlijk materiaal die je dagelijks op 60°C wast, is wetenschappelijk gezien effectiever voor de keukenhygiëne dan het rondspuiten van agressieve chemicaliën op een vuile ondergrond.
Tja en dan die andere “ doorn in het oog “ in onze keuken: de snijplanken. We kopen en lukraak eentje of meer, en als ze smoezelig worden lazeren we ze de deur uit en rennen naar een Actionn voor nieuwe. De keuze voor een snijplank is een van de meest onderschatte factoren in de keukenhygiëne en chemische blootstelling. Er woedt al decennia een discussie tussen plastic en hout, maar recente wetenschappelijke inzichten (vooral op het gebied van microplastics) hebben de balans definitief doen doorslaan. Hoewel plastic planken jarenlang werden gepromoot als "hygiënischer" omdat ze in de vaatwasser kunnen, laat recent wetenschappelijk onderzoek (o.a. gepubliceerd in Environmental Science & Technology, 2023) een schokkend feit zien….Bij het snijden op een plastic plank (polyethyleen of polypropyleen) komen er per jaar naar schatting 14 tot 79 miljoen microplastics vrij per persoon door slijtage van het mes. 😱 Deze microplastics hechten zich direct aan je groenten en vlees. Hoewel de langetermijneffecten van het inslikken van microplastics nog volop worden onderzocht, wijzen studies op mogelijke ontstekingsreacties in de darmen en verstoring van de hormoonhuishouding (door additieven in het plastic). Plastic snijplanken moeten voldoen aan de EU-verordening voor Food Contact Materials (1935/2004). Echter, de wetgeving kijkt naar de migratie van chemicaliën uit het materiaal, maar nog niet naar de fysieke afgifte van micro-deeltjes door mechanische schade (snijden). Er bestaat een hardnekkige fabel dat hout onhygiënisch zou zijn omdat bacteriën in de nerven trekken. De wetenschap zegt het tegenovergestelde. Hout heeft een zuigende werking. Bacteriën worden de nerven in getrokken waar ze verstikken en uitdrogen. Veel houtsoorten (zoals eiken, beuken en esdoorn) bevatten natuurlijke zuren en tannines die bacteriedodend werken. Een onderzoek van de Universiteit van Wisconsin toonde aan dat bacteriën op een houten plank sneller afsterven dan op een plastic plank. En…het belangrijkste : Een massief houten plank (onbehandeld of behandeld met natuurlijke olie) bevat geen PFAS en geeft geen schadelijke deeltjes af.
Vervang je plastic snijplanken door massief hout. Het is de enige manier om de dagelijkse "injectie" van miljoenen microplastics in je maaltijden te stoppen. Het is een investering voor het leven die zowel je gezondheid als je messen ten goede komt. Let goed op kwaliteit : veel planken kunnen bijvoorbeeld lijmresten bevatten, de beste papieren vind je bij een erkende verkoper.
Zo, 🥹…dit zijn wel weer voor nu even genoeg tips. Willen jullie meer ? Laat het weten, ook graag waar jullie specifieke tips over zouden willen, denk aan ;
- PFAS en huisdieren en kinderen
- PFAS in huis
- PFAS in kleding
…enzovoort. Ik ga dan voor jullie aan de slag, samen ons hard maken tegen PFAS! 💪
Maar……🌿DOE ERMEE WAT JE WILT
