सार्थक पशुपन्छी पालन परामर्श केन्द्र

19/02/2026

आजको केस कीर्तिपुर नगरपालिका वार्ड नं ५ देखि हजुरहरूको मोबाइलसम्म यी धातुका कारण कयौं गाई ले अकालमा ज्यान गुमाउन परेको अवस्था छ।

12/02/2026

31/01/2026

दैनिक रुपमा किसानको गोठमा गएर केस TRP Case गर्दै गर्दा धेरैजनाले सोध्ने गर्नुहुन्छ कसरी चुम्बक पेटभित्र जान्छ। एउटा जटिल प्रक्रिया धेरैजनाले अनुरोध गर्नुहुन्छ त्यसै अन्तर्गत आज हामीले यो भिडियो पोस्ट गरेका छौं म सम्भु पौडेल र मेरो मित्र यम लाल मरासिनी यो भिडियो हेरेर काम गर्नु मूर्खता हुन जान्छ। यसलाई सही तरिका सही समय पशु अवस्था ख्याल गरी यो काम गर्नुपर्ने हुन्छ जटिल किसिमको अवस्थामा विशेष सावधानी गर्नुपर्ने अवस्था पनि हुन्छ।

28/01/2026

पशुपालनको पहिलो कार्य भनेको पशुको स्वास्थ्य पशुको बासस्थान कसैको पोषणको आधारभूत ज्ञान भइसकेपछि मात्र पशुपालन व्यवसायमा सफलता पाउन सकिन्छ।

14/01/2026

पशुको पेटमा किला-काँटी (Hardware Disease) भएको पुष्टि भइसकेको तर सामान्य चुम्बक विधिबाट निकाल्न नसकिएको अवस्थामा, आहारमा परिवर्तन गरी १५ दिनको एक विशेष तालिका अपनाउन सकिन्छ। यसको मुख्य उद्देश्य पेटको चाल (Motility) लाई नियन्त्रण गर्ने र किला-काँटीलाई एकै ठाउँमा स्थिर राख्दै चुम्बकले समात्न सक्ने बनाउनु हो।
​यहाँ १५ दिनको लागि अपनाउन सकिने आहार र व्यवस्थापनका उपायहरू छन्:
​१. आहारमा मुख्य परिवर्तन (१५ दिनको योजना)
​कुटी काटिएको सुक्खा पराल/घाँस घटाउने: तिखा र सुक्खा परालका टुक्राहरूले पेटको भित्तामा किलालाई थप दबाब दिन्छन्। त्यसैले यस्तो बेला सुक्खा पराल भन्दा मुलायम वा हरियो नरम घाँस थोरै मात्रामा दिनुहोस्।
​झोलिलो र लेदो दाना (Slurry Feed): दानालाई पानीमा भिजाएर निकै पातलो लेदो बनाएर खुवाउनुहोस्। यसले पेटको 'रेटिकुलम' भागमा धेरै दबाब दिँदैन।
​उच्च फाइबरयुक्त तर नरम आहार: सजिलै पच्ने र नरम फाइबर भएको आहार दिनुहोस् ताकि गोबर कसिलो नहोस्।
​२. १५ दिनसम्मको लागि विशेष व्यवस्थापन
​यो अवस्थामा आहारसँगै निम्न कुराहरूले किला निकाल्न वा स्थिर बनाउन मद्दत गर्छन्:
​अगाडिको भाग उँचो बनाउने (Inclined Standing): यो सबैभन्दा प्रभावकारी तरिका हो। पशु बाँध्ने ठाउँमा अगाडिको खुट्टा रहने भागलाई ४ देखि ६ इन्च उँचो बनाइदिनुहोस्। यसले गर्दा किला-काँटी पेटको अगाडिको भाग (जहाँ मुटु हुन्छ) तिर नखसिएर चुम्बक भएको ठाउँमा बस्न मद्दत पुग्छ।
​पुनः चुम्बक (Magnet) प्रयोग र आराम: यदि पहिलो पटक चुम्बकले काम गरेन भने, १५ दिनसम्म पशुलाई पूर्ण आराम (Box Rest) मा राख्नुहोस् र हिँडडुल गराउन बन्द गर्नुहोस्। यो समयमा अर्को शक्तिशाली चुम्बक निलाउन सकिन्छ।
​जुकाको औषधि र पाचन सुधार: पेटको चाल धेरै तीव्र वा धेरै सुस्त भएमा पनि किला निकाल्न गाह्रो हुन्छ। चिकित्सकको सल्लाहमा 'भिटामिन B-Complex' वा पाचन बढाउने पाउडर दिन सकिन्छ।
​३. आहारले पनि नभए के गर्ने?
​यदि १५ दिनको यो प्रयास र आहार परिवर्तन गर्दा पनि पशुको अवस्था सुध्रेन वा किला निस्केन भने निम्न विकल्पहरू सोच्नुपर्छ:
​शक्तिशाली चुम्बक (Heavy Duty Magnet): साधारण भन्दा अलि ठूलो वा शक्तिशाली म्याग्नेट फेरि प्रयास गर्ने।
​शल्यक्रिया (Rumenotomy): यदि पशु निकै महँगो वा उन्नत जातको छ र किलाले गर्दा पिप जम्ने वा इन्फेक्सन हुने डर छ भने शल्यक्रिया गरेर निकाल्नु नै अन्तिम र भरपर्दो उपाय हुन्छ।

02/01/2026

वि.सं. १९९३ सालमा जन्मिनु भएकी हजुरआमासँग टिआरपी (TRP) केसको सिलसिलामा काठमाडौँ महानगरपालिका, कृतिपुर नगरपालिका वडा नं. ५, जाखा पुगेर गरिएको कुराकानी अत्यन्तै अर्थपूर्ण रह्यो।
उहाँको अनुभव, जीवनदृष्टि र संस्कारले आजको पुस्तालाई गहिरो सन्देश दिन्छ।
नेपाली धर्म, संस्कृति र रीतिरिवाजमा गाईलाई माता समान उच्च स्थान दिइएको छ।
गाई केवल पशु मात्र नभई—
👉 धर्मको प्रतीक
👉 कृषकको जीवनरेखा
👉 संस्कार र सभ्यताको आधार
हो।
हजुरआमाले भन्नु भयो—
“गाईको सेवा गर्नु भनेको धर्म गर्नु हो,
गाईको रक्षा गर्नु भनेको संस्कार जोगाउनु हो।”
उहाँको पुस्ताले गाईलाई आस्थाको केन्द्र मानेर पालन गरेको इतिहास आज पनि हाम्रो समाजमा जीवित छ।
यही मूल्य–मान्यताका कारण गाईसँग सम्बन्धित रोग, समस्या वा टिआरपी जस्ता केसहरू केवल प्राविधिक विषय होइनन्—
धर्म, संस्कार र समाजसँग गाँसिएका संवेदनशील विषय हुन्।

30/12/2025

TRP उपचारमा हतारले होइन, होसले गाई बचाऔँ
ग्रामीण क्षेत्रमा गाईले किला, तार वा फलामका टुक्रा खाँदा देखिने समस्या TRP (Traumatic Reticuloperitonitis) दिनानुदिन बढ्दै गएको छ। खेतबारी र गोठ वरपर छरिएका फलामजन्य वस्तु गाईको पेटमा पस्दा किसान तुरुन्त उपचार खोज्न थाल्छन्। तर TRP को उपचारमा हतार गर्नु समाधान होइन।
धेरै किसान र कतिपय अवस्थामा प्राविधिकसमेत म्याग्नेट प्रयोग गरेर किला निकाल्ने प्रक्रियामा सिधै लाग्ने गरेको देखिन्छ। तर यो उपचार सबै अवस्थामा उपयुक्त हुँदैन। गाईको स्वास्थ्य अवस्था राम्रो छ कि छैन भन्ने कुरा पहिलो शर्त हो।
यदि गाई सामान्य रूपमा खाना खाइरहेको छ, ज्वरो आएको छैन र पेट अर्थात् रोमेन राम्रोसँग चलिरहेको छ भने मात्र TRP का लागि म्याग्नेट प्रयोग गर्नु सुरक्षित र प्रभावकारी हुन्छ। स्वस्थ अवस्थामा म्याग्नेटले किला–काँटीलाई एकै ठाउँमा थामेर थप क्षति हुनबाट जोगाउँछ।
तर गाई अत्यन्त कमजोर छ, रगतको कमी छ, किटोसिस वा उच्च ज्वरो देखिएको छ भने म्याग्नेटको उपचारले अपेक्षित नतिजा दिँदैन। यस्तो अवस्थामा हतारमा गरिएको उपचारले संक्रमण बढ्ने र समस्या झन् जटिल बन्ने खतरा रहन्छ।
यसैले TRP को उपचारमा पहिलो कदम उपचार होइन, स्वास्थ्य मूल्याङ्कन र अवस्था स्थिर बनाउनु हो। गाईलाई बलियो बनाउने सहायक उपचारपछि मात्र विशेष उपचार गर्नु बुद्धिमानी हुन्छ।
“पहिले गाई बलियो, त्यसपछि उपचार”
यो सन्देश किसान, प्राविधिक र नीति निर्मातासम्म स्पष्ट रूपमा पुग्न आवश्यक छ। सचेत निर्णय र सही समयमै गरिएको उपचारले मात्र गाईको ज्यान र किसानको मेहनत जोगाउन सक्छ।