27/01/2026
Jakie używanie języka może być markerem obniżonej samooceny, nastroju i objawów depresyjnych? 🧐
W najnowszej publikacji w Journal of Affective Disorders polskie badaczki (z moją skromną pomocą 😌) zademonstrowały w serii badań analizujących swobodne pisemne wypowiedzi jak semantyczna i gramatyczna sprawczość (ang. agency) jest powiązana z odczuwanymi emocjami, samooceną oraz objawami depresji.
Lingwistyczna sprawczość to koncept określający w jaki sposób w języku odzwierciedlane są zorientowanie na cel, intencjonalność czy autonomia. Semantyczna sprawczość to używanie słów wyrażających aktywność, autonomię, kontrolę, a nie-używanie słów wyrażających bezradność i bierność. Zaś gramatyczna sprawczość jest operacjonalizowana jako używanie czasowników. (Możecie kojarzyć to dość popularne badanie o "subtelnych lingwistycznych wskazówkach", które manipulowało użyciem czasowników/rzeczowników, wpływając na chęć dziewczynek do angażowania się w gry dotyczące uprawiania nauki/bycia naukowczynią).
W obu badaniach okazało się, że semantyczna sprawczość (używanie słów wyrażających aktywność, autonomię, kontrolę, a nie-używanie słów wyrażających bezradność i bierność) jest powiązane z odczuwanymi emocjami oraz samooceną - im wyższa sprawczość tym więcej pozytywnych emocji, mniej negatywnych oraz wyższa samoocena. Z kolei nie zaobserwowano znaczących związków z gramatyczną sprawczością.
Dodatkowo, osoby, które w psychometrycznym badaniu przesiewowym wykazywały podwyższone nasilenie objawów depresyjnych, używały w swoich pisemnych wypowiedziach mniej sprawczego języka i różniły się w tym zakresie od osób, które nie "łapały się" na depresyjny przesiew.
Jeszcze należy poczekać na badania interwencyjne pokazujące jak wykorzystywanie sprawczego języka wpływa na nastrój, ale semantyczna sprawczość jest bardzo intuicyjną koncepcją, bliską innych używanych w psychoterapii poznawczej konceptów, np. stylów atrybucji. Jasno widać różnicę między „Wykorzystałam swoje możliwości i osiągnęłam ten cel” a „Miałam szczęście, że mi się udało”. Możecie łatwo wzbogacić czy rozszerzyć techniki terapeutyczne, takie jak restrukturyzacja poznawcza – podczas których analizuje się właśnie np. style atrybucji – o zwrócenie uwagi na obecność (lub brak) wyrażeń wskazujących na sprawczość.
Gratulacje dla dwóch pierwszych autorek! Polecam lekturę!
Ważny przez 50 dni link do pełnego tekstu artykułu:
https://authors.elsevier.com/c/1mUlvbXYj0d9K
Link do artykułu na Researchgate, gdy ten pierwszy wygaśnie:
https://www.researchgate.net/publication/399877702_Words_without_power_Reduced_semantic_but_not_grammatical_agency_signals_low_mood_and_self-esteem