Fizjoterapeuta Paweł Tartak

19/02/2026

Bardzo często słyszę:
„Boli mnie, potrzebuję jakiegoś masażu. Nie chcę ćwiczeń, przecież ćwiczę cały czas."

Tyle że rehabilitacja oparta o ćwiczenia nie polega na dokładaniu kolejnych serii czy nowych ruchów. Jej istotą jest analiza obciążenia i odpowiedź na pytanie, czy to, co robisz, pozwala tkankom się adaptować — czy tylko utrzymuje je w stanie przeciążenia.

W sporcie i medycynie bólu od lat opisuje się model przeciążenia jako efekt niedopasowania między obciążeniem a zdolnością adaptacyjną tkanek. Nie chodzi wyłącznie o ciężar czy liczbę treningów. Liczy się również regeneracja, sen, stres, zmienność ruchu i tempo progresji.

To dlatego osoby aktywne również trafiają do gabinetu.

Rehabilitacja nie oznacza „przestań ćwiczyć” albo "musisz więcej ćwiczyć".
Oznacza: ćwicz tak, by organizm mógł zareagować poprawą, a nie obroną.

• Gabbett TJ. The training–injury prevention paradox. Br J Sports Med. 2016.
• Drew MK, Finch CF. The relationship between training load and injury. Sports Med. 2016.
• Cook JL, Docking SI. Revisiting the continuum model of tendon pathology. Br J Sports Med. 2017.

18/02/2026

Wszczepienie endoprotezy biodra jest jednym z najskuteczniejszych zabiegów ortopedycznych w leczeniu zaawansowanej choroby zwyrodnieniowej. U większości pacjentów przynosi wyraźną redukcję bólu i poprawę jakości życia.

Operacja rozwiązuje jednak problem zniszczonej powierzchni stawowej. Nie odbudowuje siły mięśni, kontroli ruchu ani wydolności.

W pierwszych miesiącach po zabiegu najczęściej obserwuje się:

• osłabienie mięśni pośladkowych, zwłaszcza odwodzicieli biodra
• asymetrię obciążania kończyn
• skrócony krok po stronie operowanej
• obniżoną stabilność miednicy podczas chodu

Badania pokazują, że deficyty siły mięśni biodra mogą utrzymywać się nawet 6–12 miesięcy po operacji, jeśli nie są systematycznie odbudowywane. Sama poprawa obrazu radiologicznego nie oznacza jeszcze pełnej sprawności funkcjonalnej.

Dlaczego to ma znaczenie?

Ustąpienie bólu często powoduje szybki powrót do aktywności. To naturalne. Problem polega na tym, że tkanki miękkie i układ nerwowo-mięśniowy adaptują się wolniej niż znika ból.

Jeżeli nie odbuduje się:

• siły stabilizatorów biodra
• kontroli miednicy
• symetrycznego wzorca chodu

organizm zaczyna kompensować. Najczęściej kosztem odcinka lędźwiowego kręgosłupa, kolana lub drugiego biodra.
Rehabilitacja po endoprotezie to proces odbudowy funkcji.

Obejmuje ona:

• stopniowe odzyskiwanie zakresu ruchu
• pracę nad siłą i wytrzymałością mięśni obręczy biodrowej
• trening kontroli ruchu i równowagi
• przygotowanie do codziennych aktywności i powrotu do pracy

Celem nie jest wyłącznie chodzenie bez kul.
Celem jest przywrócenie możliwie najbardziej ekonomicznego i bezpiecznego wzorca ruchu.

Współczesne endoprotezy cechują się wysoką trwałością. Długoterminowy efekt zależy jednak nie tylko od jakości implantu, ale również od jakości odbudowanej funkcji.

Powrót do sprawności po operacji biodra to nie jednorazowe „rozchodzenie stawu”, ale proces adaptacji całego organizmu dzięki fizjoterapii.

17/02/2026

W rehabilitacji barku kluczowe jest zrozumienie jednej rzeczy:

biologia potrzebuje czasu.

W tendinopatiach stożka rotatorów, zespołach przeciążeniowych czy po urazach struktur obręczy barkowej proces adaptacji tkanek zachodzi stopniowo. Synteza kolagenu, przebudowa macierzy zewnątrzkomórkowej i poprawa właściwości mechanicznych ścięgna wymagają tygodni regularnego, dozowanego obciążenia (Magnusson et al., 2010; Rio et al., 2015). Układ nerwowy również potrzebuje czasu, aby zmniejszyć nadwrażliwość i odbudować tolerancję na ruch.

Wytyczne kliniczne (m.in. NICE dla zaburzeń mięśniowo-szkieletowych, JOSPT CPG dla bólu barku) podkreślają rolę progresywnego treningu oraz edukacji, a nie intensywnych, krótkotrwałych serii zabiegów pasywnych. Rehabilitacja oparta na progresji obciążenia i monitorowaniu odpowiedzi organizmu jest skuteczniejsza długofalowo niż model „skumulowanych wizyt” bez czasu na adaptację.

Dlatego w mojej praktyce pacjenci najczęściej spotykają się ze mną 1–3 razy w miesiącu. Każda wizyta to:

– aktualizacja diagnozy funkcjonalnej,

– korekta obciążenia,

– progresja ćwiczeń,

– analiza reakcji tkanek,

– edukacja i strategia radzenia sobie z bólem.

To model wymagający zaangażowania – ale w perspektywie miesięcy jest bardziej ekonomiczny i skuteczny niż szybkie, intensywne serie wizyt bez trwałej zmiany zdolności tkanek do pracy.

15/02/2026

Na co dzień pracuję z osobami po amputacjach kończyn dolnych — zarówno w przebiegu powikłań cukrzycy, jak i chorób naczyniowych. To pacjenci, którzy często trafiają na rehabilitację w momencie dużej niepewności — po zakończonym leczeniu operacyjnym, ale jeszcze przed odzyskaniem realnej sprawności.

W rozmowach bardzo często pojawia się przekonanie, że amputacja była „nagłym zdarzeniem” i że na tym etapie leczenie właściwie się kończy. Z perspektywy medycznej wygląda to inaczej.

Dlatego w tej serii postów chciałbym uporządkować podstawowe informacje:
czym najczęściej spowodowana jest amputacja, jakie ryzyko się z nią wiąże oraz jaką rolę odgrywa rehabilitacja w dalszym leczeniu.

1. Punkt wyjścia – dlaczego dochodzi do amputacji?

Amputacja w przebiegu cukrzycy i choroby tętnic obwodowych (PAD) rzadko jest zdarzeniem nagłym. Najczęściej stanowi konsekwencję wieloletniego procesu chorobowego.

Najczęstsze przyczyny to:

• wieloletnia cukrzyca
• niedokrwienie kończyny spowodowane zwężeniem lub zamknięciem tętnic (tzw. choroba tętnic obwodowych)
• trudno gojące się owrzodzenia
• zakażenia

Z klinicznego punktu widzenia amputacja nie jest wyłącznie problemem miejscowym. Jest wskaźnikiem zaawansowanej choroby naczyń i zwiększonego ryzyka ogólnoustrojowego.

2. Co pokazują dane kliniczne?

W analizie obejmującej ponad 22 tys. pacjentów po amputacjach mniejszych:

• 83,5% chorych miało cukrzycę
(Birmpili i wsp., British Journal of Surgery, 2023)

W innych badaniach wykazano, że po amputacji mniejszej:

• około 10% pacjentów wymaga dużej amputacji w ciągu roku
• niemal 25% przechodzi kolejną amputację
• śmiertelność wynosi około 17% po roku i około 49% po 5 latach
(Pande i wsp., 2019; Pourghaderi i wsp., 2020)

Dane te pokazują, że amputacja jest silnym markerem ryzyka sercowo-naczyniowego, a nie jedynie problemem ortopedycznym.

3. Okres pooperacyjny – etap o kluczowym znaczeniu

Pierwsze miesiące po zabiegu obejmują:

• stabilizację stanu ogólnego
• kontrolę glikemii i chorób współistniejących
• rozpoczęcie procesu usprawniania

Decyzje podejmowane w tym czasie mają istotny wpływ na dalszy przebieg kliniczny.

4. Rehabilitacja jako element leczenia

Rehabilitacja po amputacji obejmuje:

• poprawę wydolności krążeniowo-oddechowej
• zapobieganie przykurczom i przeciążeniom
• trening równowagi i kontroli posturalnej
• naukę bezpiecznego przemieszczania się
• przygotowanie do ewentualnego protezowania

Jej celem nie jest wyłącznie przywrócenie lokomocji, ale również ograniczenie ryzyka powikłań wtórnych oraz utrzymanie możliwie wysokiej samodzielności funkcjonalnej.

08/02/2026

Jeszcze do niedawna ból traktowano głównie jako „produkt neuronów”. Dziś wiemy, że to złożony proces, w którym kluczową rolę odgrywa ciągła komunikacja między układem nerwowym a immunologicznym.

Nowy przegląd narracyjny Hodges i wsp. (2026) pokazuje, że:
🔹 komórki odpornościowe i mediatory zapalne realnie wpływają na pobudliwość receptorów bólowych,
🔹 neurozapalenie odgrywa rolę nie tylko w bólu zapalnym i neuropatycznym, ale także w bólu nociplastycznym,
🔹 przewlekły ból może wynikać nie tyle z „utrzymującego się stanu zapalnego”, co z zaburzonego wygaszania zapalenia.

Co to oznacza w praktyce?

Układ odpornościowy ma dwie twarze:
✔️ w ostrej fazie wspiera gojenie i regenerację,
❌ gdy procesy przeciwzapalne i „pro-resolving” nie zadziałają prawidłowo — sprzyja utrwalaniu bólu i nadwrażliwości układu nerwowego.

Coraz więcej danych (także z badań u ludzi: tkanki, PET, markery aktywacji gleju) potwierdza, że neurozapalenie ma znaczenie kliniczne, zwłaszcza w bólu przewlekłym.

Skuteczne leczenie bólu przewlekłego:
🔹 nie powinno opierać się na jednym mechanizmie,
🔹 wymaga lepszego dopasowania terapii do dominujących procesów neuro-immunologicznych,
🔹 obejmuje nie tylko farmakologię, ale też ruch, aktywność fizyczną, dietę i interwencje behawioralne, które również modulują odpowiedź immunologiczną.

Ból to proces biologiczny, neurologiczny i immunologiczny jednocześnie.
Im lepiej rozumiemy te zależności, tym większa szansa na bardziej precyzyjne, skuteczne i spersonalizowane leczenie.

05/02/2026

Rehabilitacja barku u sportowców nie polega na „naprawieniu” stożka rotatorów. Polega na przywróceniu zdolności do tolerowania obciążeń, jakie dany sport realnie narzuca. W sporcie bark pracuje szybko, często ekscentrycznie i pod narastającym zmęczeniem — a to wymaga więcej niż ćwiczeń o niskiej intensywności.

Wiele nawrotów bólu nie wynika z błędnej techniki czy „słabych mięśni”, ale z niedopasowania tempa powrotu do obciążenia. Jeśli trening sportowy rośnie szybciej niż zdolność tkanek do adaptacji, objawy są tylko kwestią czasu.

Nowoczesna rehabilitacja barku to proces oparty na wnioskowaniu klinicznym, kontroli obciążeń i stopniowej ekspozycji na wymagania sportu.

03/02/2026

🛋️ „Trening na fotelu”, czyli dlaczego salon beauty to nie gabinet uroginekologiczny

​Widzisz reklamę: „Usiądź, poczytaj książkę, a fotel wykona za Ciebie 20 tysięcy skurczów mięśni dna miednicy”. Brzmi jak bajka, prawda? Niestety, dla Twojego krocza ta bajka może skończyć się bolesnym powrotem do rzeczywistości.

​Jako fizjoterapeutka uroginekologiczna widzę w gabinecie coraz więcej „ofiar” takich zabiegów.

Dlaczego stymulacja magnetyczna w salonie kosmetycznym to ryzykowne przedsięwzięcie?

​1. Fotel nie wie, czy Twoje dno miednicy jest „zamknięte” czy „otwarte”
​Głównym problemem jest brak diagnostyki manualnej.

W salonie beauty nikt nie sprawdzi:
​Czy nie masz hipertonii (nadmiernego napięcia). Jeśli Twoje mięśnie już są napięte, fotel magnetyczny "dobije" je siłowym skurczem, co może skończyć się silnym bólem miednicy, a nawet problemami z oddawaniem moczu.

​Czy nie masz obniżenia narządów. Przy zaawansowanym obniżeniu, tak potężne skurcze bez kontroli mogą pogorszyć sytuację.Ryzyko „wypchnięcia” zamiast „podciągnięcia”.

2. Efekt „betonowego krocza”
​Zdrowe dno miednicy to takie, które potrafi się napiąć, ale przede wszystkim potrafi się ROZLUŹNIĆ.

Zabiegi w salonach beauty skupiają się wyłącznie na sile. Efekt? Mięśnie stają się sztywne i nieelastyczne.

To prosta droga do:
​Bólu podczas współżycia (dyspareunii).
​Przewlekłego bólu w miednicy mniejszej.
​Paradoksalnie – nasilenia nietrzymania moczu, bo „zmęczony” i sztywny mięsień nie reaguje na nagłe kichnięcie czy podskok.
​3. Brak koordynacji z oddechem
​W fizjoterapii uczymy, że dno miednicy pracuje razem z przeponą. Fotel magnetyczny narzuca skurcz w izolacji. Twoje ciało dostaje sygnał do potężnej pracy, ale nie uczy się, jak z niej korzystać w życiu – gdy niesiesz zakupy czy podnosisz dziecko.

Moja rada? 💡
​Zanim dasz się skusić na „magiczny fotel” w promocyjnej cenie zastanów się czy
stymulacja magnetyczna jest Tobie w ogóle potrzebna.
​Jeśli tak – wybierz miejsce, gdzie zabieg nadzoruje medyk, który przeprowadzi diagnostykę i dobierze parametry .

Twoje dno miednicy to nie poligon doświadczalny. Najpierw diagnoza, potem technologia!

02/02/2026

Pytanie o „najlepsze ćwiczenia na ból barku” pojawia się regularnie, ale badania są w tej kwestii zaskakująco spójne. Metaanalizy i wytyczne kliniczne pokazują, że kluczowa jest nie forma ćwiczenia, lecz jego tolerancja, objętość i progresja. Progresywny trening wzmacniający — zarówno koncentryczny, jak i ekscentryczny — pozostaje najlepiej udokumentowanym podejściem w bólu barku związanym ze stożkiem rotatorów.

Ćwiczenia ukierunkowane na łopatkę czy kontrolę motoryczną nie wykazują przewagi klinicznej nad klasycznym wzmacnianiem w redukcji bólu i poprawie funkcji, choć mogą pełnić rolę uzupełniającą w wybranych przypadkach. Izometria bywa pomocna we wczesnej fazie, głównie jako narzędzie modulacji bólu i przygotowania do dalszego obciążania.

Najważniejszy wniosek z literatury jest prosty: nie ma „złotego ćwiczenia” na bark. Skuteczna rehabilitacja opiera się na indywidualnym doborze obciążeń, regularnych modyfikacjach programu i realistycznym horyzoncie czasowym. Ból barku rzadko znika po kilku sesjach — ale systematyczna, dobrze prowadzona terapia znacząco zwiększa szanse na trwałą poprawę.

📚 Wybrane źródła

Zhang W. et al. (2025). Effects of seven types of exercise in RCRSP. J Orthop Surg Res.

Littlewood C. et al. (2015). Exercise for rotator cuff disorders. BJSM.

Hopewell S. et al. (2020). Exercise therapy for rotator cuff tendinopathy. Cochrane Review.

Kjaer B.H. et al. (2021). Scapular-focused exercises. JOSPT.

British Elbow & Shoulder Society (BESS) Guidelines.

01/02/2026

U większości pacjentów ból szyi nie wynika z jednego uszkodzonego miejsca, lecz z połączenia kilku czynników — fizycznych, neurologicznych i psychospołecznych.

🔹 Co naprawdę wpływa na ból szyi?

Badania pokazują, że dolegliwości szyi są często związane z:
• przeciążeniem mięśni i tkanek miękkich,
• długotrwałym stresem i napięciem emocjonalnym,
• zaburzoną kontrolą ruchu i oddechu,
• zmniejszoną tolerancją układu nerwowego na bodźce,
• snem, zmęczeniem i sposobem regeneracji.

🔹 Dlaczego samo „leczenie kręgosłupa” nie wystarcza?

W przewlekłym bólu szyi układ nerwowy może stać się bardziej czujny i wrażliwy.
To oznacza, że:
• nawet niewielkie napięcie może być odczuwane jako silny ból,
• sztywność bywa mechanizmem ochronnym, nie „usterką”,
• unikanie ruchu często nasila problem zamiast go rozwiązać.

Dlatego skuteczna rehabilitacja nie polega na „rozluźnieniu jednego miejsca”, lecz na przywracaniu równowagi całemu systemowi.

🔹 Gdzie w tym wszystkim jest terapia manualna?

Terapia manualna może:
✔️ zmniejszyć napięcie i ból,
✔️ poprawić ruchomość,
✔️ obniżyć nadwrażliwość układu nerwowego.

Ale jej rola jest wspierająca, a nie zastępcza.
Najlepsze efekty osiąga się wtedy, gdy:
• jest połączona z ćwiczeniami,
• pomaga pacjentowi bezpiecznie wrócić do ruchu,
• wspiera zrozumienie bólu, zamiast wzmacniać lęk przed nim.

🔹 Co działa najskuteczniej?

Zgodnie z aktualnymi wytycznymi i metaanalizami:
✅ edukacja o bólu,
✅ aktywna rehabilitacja,
✅ stopniowe zwiększanie obciążenia,
✅ praca z ruchem, stresem i regeneracją
— dają lepsze i trwalsze efekty niż pasywne techniki stosowane w izolacji.

Podsumowanie

Ból szyi rzadko jest „tylko problemem kręgosłupa”.
To sygnał złożonego systemu, który reaguje na przeciążenie, stres i brak adaptacji.

Fizjoterapia nie polega na „naprawie szyi”, lecz na pomaganiu ciału odzyskać ruch, bezpieczeństwo i zaufanie do samego siebie.

29/01/2026

Napięciowe bóle głowy i szyi to najczęstszy typ bólu głowy.
Często towarzyszy im sztywność karku, uczucie „opaski” wokół głowy i nasilanie objawów przy stresie lub długim siedzeniu.

Badania pokazują, że w napięciowych bólach głowy istotną rolę odgrywają:
• nadmierne napięcie mięśni szyi i obręczy barkowej,
• zmniejszona tolerancja tkanek na obciążenie,
• uwrażliwienie układu nerwowego.

Czy terapia manualna pomaga?

Tak — ale głównie jako element szerszego procesu.

Przeglądy i badania kliniczne wskazują, że techniki manualne mogą:
✔️ zmniejszać ból i napięcie w krótkim okresie,
✔️ poprawiać ruchomość szyi,
✔️ obniżać nadwrażliwość układu nerwowego.

Jednocześnie same techniki manualne rzadko dają trwały efekt, jeśli nie towarzyszą im:
• ćwiczenia,
• edukacja o bólu,
• praca nad stresem i regeneracją.

Co działa najlepiej?

Najlepsze efekty daje połączenie:
✅ terapii manualnej,
✅ ćwiczeń szyi i barków,
✅ stopniowego powrotu do ruchu,
✅ zrozumienia, skąd bierze się ból.

💡 Ból napięciowy to nie „zepsuta szyja”.
To sygnał przeciążonego układu — który można uspokoić ruchem, terapią i edukacją.

29/01/2026

27/01/2026

Rehabilitacja barku i kończyny górnej po leczeniu raka piersi wymaga podejścia znacznie szerszego niż „rozruszanie barku”. Zabiegi chirurgiczne, radioterapia i usunięcie węzłów chłonnych wpływają nie tylko na zakres ruchu, ale również na układ limfatyczny, jakość tkanek, kontrolę nerwowo-mięśniową oraz tolerancję obciążeń.

Zgodnie z aktualnymi wytycznymi międzynarodowych towarzystw onkologicznych i fizjoterapeutycznych, ruch i trening oporowy są bezpieczne także u kobiet z obrzękiem limfatycznym, o ile są odpowiednio dobrane i progresowane. Kompleksowa terapia obejmuje drenaż limfatyczny, ćwiczenia przeciwobrzękowe, mobilizację blizny, stretching struktur skróconych oraz stopniowe wzmacnianie kończyny i obręczy barkowej.

Kluczową rolę odgrywa indywidualne prowadzenie pacjentki – uwzględniające etap leczenia onkologicznego, aktualny stan tkanek, objawy oraz cele funkcjonalne. Rehabilitacja nie polega na gotowym schemacie ćwiczeń, ale na procesie, którego celem jest odzyskanie sprawności, bezpieczeństwa ruchu i jakości życia.