03/12/2025
Choć kampania Movember dobiegła już końca, warto przypomnieć, jak ważna jest profilaktyka męskich chorób.
W jednym z ostatnich wydań Pulsu Jaworzna opublikowaliśmy wywiad na ten temat. Swoim doświadczeniem podzielił się z nami jaworznicki urolog Piotr Piątek.
Zachęcamy do lektury.
Czym jest kampania Movember?
Movember to nie moda na wąsy. To przypomnienie, że zdrowie mężczyzn jest tematem, o którym trzeba mówić głośno. Regularne badania nie gwarantują, że nowotwór się nie pojawi, ale zwiększają szansę na jego wczesne wykrycie, a tym samym – na pełne wyleczenie. Wąsy są tylko symbolem. Najważniejsza jest profilaktyka. Badajmy się – dla siebie, dla bliskich, dla zdrowia. Kampania Movember powinna trwać cały rok.
Jak duży problem w Polsce stanowi nowotwór jądra?
Rak jądra stanowi około 1 proc. wszystkich nowotworów, ale dotyczy głównie mężczyzn w wieku 16–40 lat, czyli stosunkowo młodych. Do czynników ryzyka należy m.in. przebyte w dzieciństwie wnętrostwo, czyli nie zstąpienie jądra.
Jak wygląda profilaktyka?
To przede wszystkim samobadanie jąder, najprostsza i najważniejsza forma profilaktyki. Regularne, comiesięczne samobadanie jąder pozwala wcześnie zauważyć niepokojące zmiany. Mężczyźni powinni zwrócić uwagę na nie bolesne powiększenie jądra, twarde, wyczuwalne zgrubienia i uczucie ciężaru lub zmianę konsystencji jąder. W przypadku jakichkolwiek nieprawidłowości należy zgłosić się do urologa. Do poradni urologicznej potrzebne jest skierowanie. Specjalista wykona USG jąder oraz badania laboratoryjne (tzw. markery nowotworowe). Zwykle już te podstawowe badania pozwalają na postawienie diagnozy i rozpoczęcie odpowiedniego leczenia. Dobrą wiadomością jest, że nowotwory jąder wykryte we wczesnym stadium są w ogromnej większości przypadków całkowicie wyleczalne. Dlatego tak ważne jest, by się badać.
A nowotwór prostaty? Na czym polega profilaktyka?
To przede wszystkim samobadanie jąder, najprostsza i najważniejsza forma profilaktyki. Regularne, comiesięczne samobadanie jąder pozwala wcześnie zauważyć niepokojące zmiany. Mężczyźni powinni zwrócić uwagę na nie bolesne powiększenie jądra, twarde, wyczuwalne zgrubienia i uczucie ciężaru lub zmianę konsystencji jąder. W przypadku jakichkolwiek nieprawidłowości należy zgłosić się do urologa. Do poradni urologicznej potrzebne jest skierowanie. Specjalista wykona USG jąder oraz badania laboratoryjne (tzw. markery nowotworowe). Zwykle już te podstawowe badania pozwalają na postawienie diagnozy i rozpoczęcie odpowiedniego leczenia. Dobrą wiadomością jest, że nowotwory jąder wykryte we wczesnym stadium są w ogromnej większości przypadków całkowicie wyleczalne. Dlatego tak ważne jest, by się badać.
A nowotwór prostaty? Na czym polega profilaktyka?
Rak prostaty jest najczęściej rozpoznawanym nowotworem u mężczyzn. W przeciwieństwie do raka jądra, ryzyko zachorowania rośnie wyraźnie z wiekiem. Duże znaczenie ma również obciążenie rodzinne. Jeżeli u dziadka, ojca, wujka czy brata wystąpił rak prostaty, ryzyko zachorowania jest większe, dlatego w tej grupie badać się powinni mężczyźni po 45. roku życia, a pozostali po 50. roku życia. Podstawą profilaktyki jest przede wszystkim badanie per re**um (palcem przez odbytnicę), które pozwala ocenić, czy w prostacie nie ma wyczuwalnych zmian. Zalecane jest również badanie PSA, czyli oznaczenie we krwi poziomu swoistego antygenu sterczowego. Jego podwyższenie może świadczyć o łagodnym przeroście prostaty, stanie zapalnym, ale także o rozwijającym się nowotworze. Ponieważ rak prostaty długo nie daje objawów, nawet latami, regularne wykonywanie PSA co 1–2 lata u lekarza rodzinnego jest kluczowe. Objawy, jeśli się pojawiają, mogą być niespecyficzne. To m.in. zaburzenia oddawania moczu, bóle kostne, dyskomfort w miednicy.
Co jeśli PSA jest wysokie?
Kiedy wyniki badań wskazują na możliwość zmiany nowotworowej, lekarz może zlecić rezonans magnetyczny (MRI) prostaty, który pomaga wykryć obszary podejrzane o raka. Następnym krokiem jest często biopsja stercza, wykonywana pod kontrolą USG przezodbytniczego. Za pomocą specjalnego pistoletu biopsyjnego pobierane są fragmenty tkanki, które następnie ocenia patomorfolog. Wynik podawany jest w klasyfikacji Gleason. Im jest on wyższy, tym nowotwór bardziej agresywny i szybciej się rozwija. Rak prostaty może mieć przebieg bardzo łagodny, rozwijający się nawet 10 lat (u części mężczyzn 75+ często nie wymaga aktywnego leczenia, a jedynie obserwacji), lub agresywny, wymagający szybkiego wdrożenia terapii.
Jak wygląda leczenie raka prostaty?
W zależności od stadium choroby, stanu pacjenta i wyników badań, stosuje się prostatektomię, radioterapię, leczenie hormonoterapią, jak i nowoczesne leki w programach lekowych. Decyzje, dotyczące leczenia, powinny być podejmowane razem z urologiem, który pomoże dobrać terapię do konkretnej sytuacji klinicznej, uwzględniając korzyści i możliwe obciążenia.
