22/07/2022
🧠 🧠 🧠 O ODRUCHACH PIERWOTNYCH SŁÓW KILKA 🧠🧠🧠
🧠 Gdy dziecko przychodzi na świat, opuszcza zapewniające ochronę i bezpieczne łono matki i spotyka się z otoczeniem pełnym ogromnej liczby bodźców zmysłowych. Nie potrafi ono interpretować wrażeń, które odczuwa. Jeśli wrażenia są zbyt silne lub zbyt gwałtowne, dziecko zareaguje na nie w sposób, którego samo jeszcze nie rozumie. Zamieniło bowiem świat równowagi na świat chaosu; opuściło przytulne, ciepłe środowisko na rzecz nieprzyjaznych, ekstremalnych warunków. Automatyczne żywienie przestało być dostępne i dziecko musi zacząć brać czynny udział w procesie karmienia. Tlen nie jest już dostarczany przez krew matki, konieczne jest samodzielne oddychanie, jak również poszukiwanie i znajdowanie sposobów na spełnianie własnych potrzeb.
🧠 W przetrwaniu pomaga dziecku zestaw odruchów pierwotnych, mających na celu zapewnienie natychmiastowej reakcji na nowe środowisko i zmieniające się potrzeby. Odruchy pierwotne to automatyczne, stereotypowe ruchy powstające na poziomie pnia mózgu i wykonywane bez udziału kory mózgowej. Odruchy pełnią strategiczną funkcję w przeżyciu dziecka w pierwszych tygodniach, stanowią fundament wielu późniejszych czynności intencjonalnych. Powinny one jednak służyć przez określony czas, a gdy pomogą już dziecku przetrzymać początkowe ryzykowne miesiące życia – zostać wyhamowane lub przejść pod kontrolę wyższych partii mózgu. Pozwala to na rozwój bardziej zaawansowanych struktur, co następnie umożliwia niemowlęciu kierowanie zamierzonymi reakcjami.
🧠 Odruchy pierwotne aktywne po szóstym do dwunastego miesiąca życia uważa się za nieprawidłowości rozwojowe, stanowiące dowód mankamentów strukturalnych lub niedojrzałości ośrodkowego układu nerwowego (OUN). Ich przedłużona aktywność może również powstrzymać pojawienie się za nie odruchów posturalnych, które powinny wykształcić się, aby umożliwiać rozwijającemu się dziecku efektywną interakcję z otoczeniem. Odruchy pierwotne, które są obecne po pierwszych sześciu miesiącach życia, mogą powodować występowanie niedojrzałych schematów zachowań lub sprawiać, że bardziej pierwotne systemy funkcjonowania pozostaną aktywne pomimo przyswojenia bardziej zaawansowanych zdolności. Jeden z rodziców opisał swoje dziecko jako „niemowlaka w ciele dziesięciolatka”.
🧠 W zależności od stopnia aktywności nieprawidłowych odruchów nieodpowiedni układ włókien nerwowych może zaburzać jeden lub kilka obszarów funkcjonowania: nie tylko koordynację motoryki dużej i motoryki małej, ale również percepcję zmysłową, funkcje poznawcze oraz sposoby ekspresji. Dostępność podstawowych umiejętności potrzebnych do uczenia się będzie znacznie lub niemal całkowicie ograniczona pomimo odpowiedniego potencjału intelektualnego; tak jakby bardziej zaawansowane zdolności pozostawały uwięzione na wcześniejszych etapach rozwoju, a korzystanie z nich zamiast podlegać automatyzacji, wymagało ciągłego, świadomego wysiłku.
🧠 Odruchy pierwotne pojawiają się w fazie płodowej, są obecne podczas narodzin i powinny zostać wyhamowane do szóstego, a najpóźniej do dwunastego miesiąca życia. Wyhamowanie odruchu często wiąże się z pozyskaniem nowej umiejętności. Można zatem połączyć wiedzę dotyczącą chronologii odruchów i prawidłowego rozwoju dziecka w celu określenia, osiągnięcie której z późniejszych umiejętności mogło zostać zahamowane bezpośrednio z powodu występowania przetrwałego odruchu pierwotnego. Podążając tokiem rozumowania zbliżonym do wspomnianego wyżej rodzica, który użył przenośni, odnosząc się do niemowlęcia pozostającego w ciele starszego dziecka, można przyjąć, że nieprawidłowy profil odruchów u danej osoby może wskazać przyczyny wstrzymywania rozwoju późniejszych umiejętności.
🧠 Wykrycie występowania odruchu pierwotnego może pomóc w wyróżnieniu przyczyn problemów dziecka, co umożliwi dobranie bardziej skutecznego programu terapeutycznego. Jeśli profil odruchów tylko nieznacznie odbiega od przyjętych norm, zazwyczaj wystarczające jest dopasowanie odpowiednich metod nauczania. Dzieci, u których nieprawidłowe odruchy są obecne w stopniu umiarkowanym, mogą odnieść korzyść z połączenia specjalistycznych form nauczania oraz udziału w programie ćwiczeń ruchowych opracowanych w celu poprawy równowagi i koordynacji. Jeżeli jednak badania wykażą występowanie nagromadzenia nieprawidłowych odruchów, będzie to wskazywać na niedojrzałość neuromotoryczną. U takich dzieci osiągnięcie i utrzymanie długotrwałej poprawy będzie możliwe jedynie po przystąpieniu do programu stymulacji i hamowania odruchów, dostosowanego specjalnie do konkretnego przypadku i zorientowanego na pracę w obszarze wciąż obecnych niewłaściwych odruchów.
🧠 Program stymulacji i hamowania odruchów składa się z określonych, standardowych ćwiczeń fizycznych, wykonywanych około pięć do dziesięciu minut dziennie przez okres dziewięciu do dwunastu miesięcy. Ćwiczenia zostały opracowane w oparciu o szczegółową wiedzę z zakresu chronologii odruchów i właściwego rozwoju dziecka. Thelan (1979) zauważyła, że wszystkie noworodki wykonują pewne schematyczne ruchy podczas pierwszego roku życia. Instytut Psychologii Neurofizjologicznej (INPP) stoi na stanowisku, że te określone schematy ruchowe wykonywane w początkowych miesiącach życia obejmują naturalne sposoby hamowania odruchów i jeśli dziecko nigdy nie doświadczyło takich ruchów w poprawnej kolejności, to skutkiem tego mogą być przetrwałe odruchy pierwotne. Przez codzienne stosowanie zaadaptowanych, sekwencyjnych ćwiczeń ruchowych, mózg otrzymuje „drugą szansę” na wyhamowanie odruchów dzięki zapisaniu schematów ruchowych, które powinny pojawić się na odpowiednim etapie rozwoju. W miarę redukcji stopnia aktywności nieprawidłowych odruchów wiele doświadczanych przez dziecko problemów fizycznych, szkolnych czy emocjonalnych będzie zanikać.
🧠 Jesteś terapeutą i chcesz wiedzieć więcej, zgłoś się na roczne szkolenie INPP, które zaczyna się już we wrześniu:
http://inpp.pl/roczne_szkolenie_inpp_dla_terapeutow_20222023-211.html
