24/11/2025
Układ nagrody jest kluczowym systemem neuronalnym odpowiedzialnym za motywację, uczenie się oraz inicjowanie zachowań sprzyjających przetrwaniu, takich jak jedzenie, sen czy relacje społeczne.
W odpowiedzi na bodźce przyjemne mózg uwalnia dopaminę, która wzmacnia zachowania prowadzące do ponownego uzyskania nagrody. Mechanizm ten umożliwia odczuwanie satysfakcji i reguluje podstawowe procesy adaptacyjne.
Trudności pojawiają się, gdy układ nagrody jest nadmiernie pobudzany przez aktywności zapewniające szybkie i łatwo dostępne wzmocnienie, m.in. gry, media społecznościowe, zakupy czy hazard. W takich sytuacjach mózg zaczyna łączyć określone czynności nie z realną potrzebą, lecz z natychmiastową ulgą.
Z czasem dochodzi do rozwoju tolerancji: aby osiągnąć ten sam poziom pobudzenia, konieczne jest zwiększanie intensywności danego zachowania. W rezultacie działanie przestaje służyć dążeniu do przyjemności, a staje się sposobem na uniknięcie dyskomfortu.
Badania wskazują, że w uzależnieniach behawioralnych aktywowane są te same struktury mózgowe co w uzależnieniach od substancji, m.in. jądro półleżące i kora przedczołowa. Zaburzeniu ulega kontrola poznawcza, a dominację przejmują impulsy wynikające z nadaktywności układu nagrody.
Proces powrotu do równowagi nie polega zatem na użyciu „siły woli”, lecz na stopniowym przywracaniu homeostazy neurobiologicznej.
Obejmuje to m.in. regulację snu, aktywność fizyczną, budowanie relacji społecznych oraz korzystanie ze wsparcia emocjonalnego. Zrozumienie, że mózg dąży przede wszystkim do poczucia bezpieczeństwa i przewidywalności, stanowi ważny element procesu zdrowienia.
W sytuacji narastającej trudności w kontrolowaniu zachowań warto skonsultować się z osobą zaufaną lub specjalistą, traktując to jako pierwszy krok do lepszego poznania własnych mechanizmów funkcjonowania.
W Sieci Przyjaciół Zdrowia Psychicznego wspieramy pełnoletnie osoby w potrzebie - jeśli masz trudności związane z ważnymi dla Ciebie aspektami- jesteśmy tutaj, aby Cię wesprzeć.
Post przygotowały wolontariuszki Wiktoria i Karolina 💙