28/01/2026
„Skuteczna terapia nie polega na wielokrotnym wracaniu do przeszłości, lecz na stworzeniu nowego kontekstu emocjonalnego, w którym dawne doświadczenie traci swoją destrukcyjną funkcję.”
Przez lata w psychoterapii dominowało przekonanie, że zmiana dokonuje się poprzez stopniowe „przepracowanie” trudnych doświadczeń — ich analizę, ekspozycję i narracyjną integrację.
Najnowsze badania nad rekonsolidacją pamięci emocjonalnej coraz wyraźniej pokazują jednak, że nie każda praca z przeszłym doświadczeniem prowadzi do zmiany — a niektóre interwencje mogą wręcz utrwalać objawy.
W ostatnich latach badania neurobiologiczne i translacyjne potwierdzają, że pamięć emocjonalna zmienia się wyłącznie w określonych warunkach czasowych i afektywnych, a nie poprzez samą intensyfikację emocji.
🔬 Co mówią najnowsze dane?
Badania Elsey & Kindt (2017, 2021) oraz zespołów pracujących nad kliniczną rekonsolidacją pokazują, że:
aktywacja wspomnienia nie wystarcza,
kluczowe jest wprowadzenie nowego, niezgodnego doświadczenia emocjonalnego w tzw. oknie rekonsolidacji,
bez tej rozbieżności pamięć zostaje ponownie utrwalona w niezmienionej formie.
Przegląd badań opublikowany w Nature Reviews Neuroscience (Elsey, Van Ast & Kindt, 2018) wskazuje wprost, że:
ekspozycja pozbawiona aktualizacji znaczenia emocjonalnego nie prowadzi do trwałej zmiany reakcji afektywnych.
Z kolei Lane i współautorzy (2020, 2022), analizując dane neurobiologiczne i kliniczne, pokazują, że:
intensywne przeżywanie emocji nie jest mechanizmem zmiany,
decydujące znaczenie ma moment, w którym stare oczekiwanie emocjonalne zostaje podważone przez nowe doświadczenie relacyjne lub afektywne,
to właśnie ten moment inicjuje rekonsolidację, a nie samo „przeżywanie”.
W metaanalizie opublikowanej w Behavioral and Brain Sciences (Lane et al., 2023) autorzy podkreślają, że:
wiele interwencji terapeutycznych aktywuje pamięć, ale nie spełnia warunków jej modyfikacji — co tłumaczy ograniczoną trwałość efektów.
Również nowsze badania neuroobrazowe (m.in. Phelps, Lempert & Sokol-Hessner, 2023; Nature) wskazują, że:
zmiana reakcji emocjonalnych koreluje nie z poziomem pobudzenia,
lecz z reorganizacją sieci znaczeniowych w układzie limbicznym i korowo-limbicznym.
🧠 Co z tego wynika dla praktyki klinicznej?
Najnowsze dane konsekwentnie pokazują, że:
nie każda ekspozycja jest terapeutyczna,
nie każda intensyfikacja emocji sprzyja zmianie,
czas, rytm i kontekst relacyjny interwencji są kluczowe.
Z perspektywy psychoterapii oznacza to przesunięcie akcentu:
z „jak dużo klient opowiada”
na „czy w trakcie aktywacji pojawia się realna aktualizacja doświadczenia”.
📚 Współczesne badania nad rekonsolidacją coraz wyraźniej sugerują, że skuteczna terapia nie polega na wielokrotnym wracaniu do przeszłości, lecz na stworzeniu nowego kontekstu emocjonalnego, w którym dawne doświadczenie traci swoją destrukcyjną funkcję.
To podejście redefiniuje myślenie o pracy z traumą, lękiem i utrwalonymi wzorcami emocjonalnymi — oraz o granicach tego, co nadal nazywamy „przepracowaniem”.
