25/04/2016
"Dziecko w obliczu rozwodu rodziców" (dr Maja Piotrowska).
Konflikt rozwodowy dotyka wszystkich członków rodziny, zarówno małżonków, jak i ich dzieci. Jednakże dzieci przeżywają rozwód zupełnie inaczej niż ich rodzice. Każde dziecko bardzo silnie doświadcza rozstania swoich rodziców, niezależnie od wieku. Jest to dla niego niezwykle trudna sytuacja, związana z dużą ilością negatywnych uczuć, które rodzą się pod wpływem wydarzeń rozgrywających się w rodzinie.
Rozwód jest takim zjawiskiem w cyklu życia rodziny, które zmienia całe jej dotychczasowe funkcjonowanie. Najbardziej jednak uderza w dziecko, będące w środku konfliktu między rodzicami. Burzy jego dotychczasowy spokój, zabiera jedno z rodziców, nierzadko pozostawia je samo w obliczu problemów świata dorosłych, których nie jest w stanie zrozumieć, bezsilne, by móc coś zmienić.
Negatywny wpływ sytuacji rozwodu na dziecko wyjaśniany jest przez specjalistów i badaczy rodziny w trojaki sposób. Po pierwsze nieobecność jednego z rodziców jest niekorzystna dla dziecka, gdyż oznacza brak ważnego dla niego wzorca osobowościowego (Ziemska 1977). Po drugie, niekorzystny wpływ ma sam konflikt małżeński, poprzedzający rozwód (klimat kłótni i awantur utrzymujący się w domu rodzinnym) (Ruszkiewicz 2005). I po trzecie, rozwód powoduje pogorszenie sytuacji finansowej dziecka (Wojciszke 2002). Stan dotychczasowych badań nad rozwodem wskazuje, iż wpływ sytuacji rozwodowej na dzieci może mieć zróżnicowany charakter. Większość badaczy jednak uznaje, że ma on raczej wpływ negatywny. Wpływ ten jednak zależy w szczególności od wcześniejszego przygotowania dzieci do mającego nastąpić rozwodu oraz od porozwodowych interakcji rodziców z dziećmi.
Reakcje dzieci na rozwód rodziców
Siła oraz skutki przeżywanego stresu z powodu rozpadu rodziny zależą od wielu różnych czynników, m.in.:
- od siły przywiązania dziecka do rodziców,
- wieku i płci dziecka,
- jego indywidualnych cech,
- relacji dziecka z rodzicami,
- jego percepcji sytuacji domowej przed rozwodem i w jego trakcie.
Do najczęstszych reakcji dzieci na wszczęcie postępowania rozwodowego rodziców należą:
- podwyższony wskaźnik niepokoju, lęki,
- negatywny stosunek, czasami agresja, przynajmniej wobec jednego z rodziców,
- zahamowanie aktywności w sytuacjach społecznych, wycofywanie się np. z zabaw z rówieśnikami.
- Mogą wystąpić zaburzenia o charakterze nerwicowym: wybuchy płaczu, moczenie nocne, zaburzenia snu, trudności w koncentracji, depresja,
- zaburzone zostaje rozumienie własnej tożsamości dziecka, poczucie własnej wartości i pewności siebie.
Do charakterystycznych reakcji dzieci możemy zaliczyć również:
- Poczucie winy za rozpad małżeństwa rodziców,
- Poczucie wstydu i nieumiejętność wyjaśnienia rówieśnikom, co się wydarzyło w rodzinie,
- Konflikt lojalności wobec rodziców,
- Strach przed utratą również drugiego rodzica, jak również przed tym, że dzieci zostaną zastąpione przez nowego synka/córkę, zwierzaka itp.,
- Obniżenie wyników szkolnych, trudności z koncentracją i przystosowaniem się do zespołu przedszkolnego czy klasowego.
- W wyniku rozwodu rodziców dziecko czuje się często gorsze od swych rówieśników z rodzin pełnych, co prowadzić może do zamykania się w sobie,
- Mogą pojawić się nerwowe nawyki (ssanie palca, obgryzanie paznokci) oraz poczucie smutku, obniżony nastrój i płaczliwość,
- U dzieci nastoletnich to także czas buntu i poszukiwania własnej tożsamości. Nie znajdując oparcia w rodzinie dotkniętej rozwodem, poszukują wsparcia na zewnątrz. Łatwo, wtedy, popadają oni w przestępczość czy alkoholizm.
Rozwodu nie da się zaplanować, toteż zazwyczaj uderza w rodzinę niespodziewanie, jest szokiem szczególnie dla dziecka, budzącym w nim wiele obaw i negatywnych uczuć. Rozwód rodziców dotyka dzieci w różnym wieku – od niemowlęctwa do dorosłości. Nie istnieje tzw. „dobry wiek” dla rozwodu w przypadku dzieci. Nawet dorosłe już i usamodzielnione potomstwo silnie przeżywa rozstanie swoich rodziców, a wszystkie niezależnie od wieku, doświadczają bólu i cierpienia z powodu rozpadu rodziny. Jak trafnie zauważył Kuba Jabłoński prawodawstwo przyspieszyło przeprowadzanie rozwodu, ale nie spowodowało, że stał się on emocjonalnie łatwiejszy (Jabłoński 2000, s.85).
Jeśli jesteś w trakcie lub po rozwodzie i zauważasz u swojego dziecka niepokojące Cię zachowania czy objawy somatyczne oraz nie wiesz:
- jak radzić sobie z różnorodnymi reakcjami dzieci na wieść o rozwodzie,
- jak im wyjaśnić to, co się wydarzyło, wytłumaczyć nową sytuację rodzinną,
- jak pomóc dzieciom w wyrażaniu emocji towarzyszących rozwodowi oraz
- w jaki sposób ustalić z małżonkiem lub byłym partnerem zakres spotkań z dzieckiem i organizację życia porozwodowego
umów się na konsultację ze specjalistą Pracowni Novum.
Rodzice muszą pamiętać, że mężem lub żoną można przestać być – ojcem i matką jest się zawsze! (Centrum Mediacji Partners Polska)."
