05/04/2025
- Jesteś najgłupszą matką świata!
- Mam dosyć twojego gadania!
- Czemu nie jesteś taki fajny, jak ojciec Wojtka?!
- Nigdy nie zrozumiesz tego, co czuję!"
Często te i podobne odzywki mogą paść w kłótni. Czasem dla rodziców to „przekroczenie granicy”. Krzyczą: - Dość! Marsz do swojego pokoju!
Często wydaje się, że to rzeczywiście koniec świata. Jak to możliwe, by nastolatek odzywał się w taki sposób do mamy lub taty?! Często wydaje się, że pewnych słów nie można puścić płazem i trzeba natychmiast i stanowczo zareagować.
Często jednak rodzicielska reakcja nie jest podyktowana tą konkretną sytuacją, a flashbackiem emocjonalnym z przeszłości. To, co wiąże teraźniejszość z tym, co już było, co przeżyliśmy to te same emocje, które są bardzo dobrze znane, ale wciąż nie zaopiekowane…
Flashback emocjonalny to jak spojrzenie w lustro, w którym – jako Rodzice – widzicie się znów jako dzieci/nastolatki, od których wyłącznie wymagano, których krytykowano, którzy nie mogli podejmować decyzji, którzy musieli się podporządkować…
- Jesteś najgłupszą matką świata!
Mama, która w dzieciństwie doświadczała ciągłej krytyki, podważania jej inteligencji czy zaradności może poczuć się tak, jakby znowu była nastoletnią dziewczyną, która dobrze zna słowa, które tak bardzo wryły się w pamięć, że uwierzyła w to, że to prawda o niej. Dlatego będzie gwałtownie reagowała na „najgłupszą”. Nie tylko podczas starcia z nastolatkiem, ale w każdej sytuacji, w której ktoś ją skrytykuje…
- Mam dosyć twojego gadania!
Rodzic, który w dzieciństwie był ignorowany lub nie traktowany poważnie, może poczuć się ponownie odrzucony i zlekceważony. Takie słowa mogą wywołać emocje frustracji, samotności, a nawet poczucie, że nie ma prawa do wyrażania swoich myśli, co może być głęboko bolesne, jeśli w przeszłości doświadczył podobnych reakcji od swoich rodziców.
- Czemu nie jesteś taki fajny, jak ojciec Wojtka?!
Dla taty, który w młodości był porównywany do innych dzieci i czuł się nieadekwatny lub niewystarczająco dobry, taka wypowiedź może uruchomić silne uczucia nieakceptacji i niezadowolenia z samego siebie.
- Nigdy nie zrozumiesz tego, co czuję!
Dla rodziców, którzy w dzieciństwie nie czuli się wysłuchani lub mieli trudności w wyrażaniu swoich emocji, ta wypowiedź może uruchomić wspomnienia o poczuciu bycia ignorowanym lub niedocenianym, co wywołuje frustrację i smutek.
- Tylko się wtrącasz, nigdy nie pozwalasz mi decydować!
Rodzic, który w swoim dzieciństwie doświadczał nadmiernej kontroli lub nie miał możliwości podejmowania decyzji, może poczuć się ponownie bezsilny i zdominowany.
Jak więc radzić sobie z flashbackami emocjonalnymi?
Pierwszym krokiem jest rozpoznanie, że to, co czujemy w danej chwili, może być wynikiem flashbacku emocjonalnego. Świadomość tego, że nasza reakcja nie wynika wyłącznie z teraźniejszej sytuacji, ale jest wynikiem starych, nieprzepracowanych emocji, jest kluczowa. To daje przestrzeń do zrozumienia siebie i zatrzymania automatycznej reakcji.
Warto zastanowić się, dlaczego konkretne słowa dziecka wywołały tak silne emocje. Może to pomóc w identyfikacji źródła tych uczuć. Można np. przypomnieć sobie sytuacje z własnego dzieciństwa, które były związane z podobnymi emocjami.
Jeśli jako rodzice czujecie, że emocje Was przytłaczają, warto zrobić krok wstecz i dać sobie chwilę na przemyślenie sytuacji, zanim odpowiecie dziecku. Przerwa, nawet jeśli trwa tylko kilka sekund, pozwala na złapanie oddechu i lepsze kontrolowanie impulsów.
Jeśli poczujecie, że emocje z przeszłości wpłynęły na Waszą reakcję, możecie spróbować powiedzieć o tym dziecku w sposób spokojny i zrozumiały, np.:
- Czuję się teraz bardzo zdenerwowany/a, ponieważ to, co powiedziałeś, przypomniało mi pewne trudne chwile z mojego dzieciństwa.
Taka szczerość może pomóc dziecku zrozumieć, dlaczego reakcja rodzica była taka, a nie inna, i może otworzyć drzwi do głębszej rozmowy. Ważne jest, byście, Drodzy Rodzice, zdali sobie sprawę, że obecna sytuacja nie jest tym samym, co Wasze dzieciństwo, a Wasz nastolatek być może nie jest właściwym adresatem Waszej silnej reakcji emocjonalnej. Im trudniejsze doświadczenia są Waszym „bagażem” z czasu, gdy sami byliście dziećmi/nastolatkami, tym trudniej może być Wam w odszukaniu tych niewidocznych „połączeń” tego, co tu i teraz z tym, co kiedyś.
W drodze do zbudowaniu dystansu do Waszych trudnych, często traumatycznych przeżyć może Wam pomóc zrozumienie, że teraz jesteście dorośli, macie wpływ na swoje życie, macie kontrolę nad tym, jak reagujecie.
Warto też spojrzeć na reakcję dziecka z nieco innej perspektywy, np. jako na próbę wyrażenia frustracji lub niezadowolenia, a nie jako atak czy odrzucenie, co może być łatwym skrótem przez las przekonań na własny temat do bolesnych wspomnień z przeszłości.
W przypadku trudniejszych i głębszych flashbacków emocjonalnych, które są związane z traumą z Waszego dzieciństwa, bardzo ważna może być pomoc terapeuty, który pomoże w zrozumieniu i przetworzeniu tych emocji oraz w opracowaniu strategii radzenia sobie z nimi w codziennym życiu.
Emocje z Waszej przeszłości nie muszą rządzić Waszą teraźniejszością.
Myśli z Waszego dzieciństwa, nie muszą wkradać się w relację z Waszym dzieckiem/nastolatkiem.
To od Was wiele zależy. Teraz wreszcie możecie coś z tym zrobić…
Image by pvproductions on Freepik
__________________________________
Jacek Wolszczak
psycholog, pedagog, terapeuta EMDR
pracujący z młodzieżą i dorosłymi.
e-mail: jacek@depresjanastolatkow.pl
