Inside

27/12/2025

26/12/2025

20/12/2025

20/12/2025

…Zwracam się do rodziców, którym naprawdę zależy na przyszłości swoich dzieci, z prośbą, by wsłuchali się w to, co piszę. Nawet jeśli nie zgadzacie się z moim punktem widzenia, proszę – zastosujcie się do zaleceń na końcu tego tekstu. Gdy zobaczycie pozytywne zmiany w życiu swojego dziecka, zrozumiecie, dlaczego ten apel jest tak ważny.

Właśnie teraz, w naszych domach, rozgrywa się cicha tragedia, która dotyka tego, co mamy najcenniejszego – naszych dzieci.
Stan emocjonalny dzieci jest alarmujący.

Co więcej, dane z ostatnich 15 lat są niepokojące:
– co piąte dziecko zmaga się z problemami natury psychicznej;
– liczba diagnoz ADHD wzrosła o 43%;
– depresja wśród nastolatków zwiększyła się o 37%;
– liczba samobójstw w grupie wiekowej 10–14 lat wzrosła aż o 200%.

Czego jeszcze potrzeba, aby spojrzeć prawdzie w oczy?

Nie – to nie jest wyłącznie kwestia lepszej diagnostyki.
Nie – dzieci nie rodzą się z tymi problemami.
Nie – to nie tylko wina szkoły czy systemu.

Choć trudno to przyznać, w wielu przypadkach to my, rodzice, musimy wziąć odpowiedzialność i realnie pomóc naszym dzieciom.

Co poszło nie tak?

Współczesne dzieci są pozbawione podstaw zdrowego dzieciństwa, takich jak:
– emocjonalnie dostępni rodzice;
– jasne granice i zasady;
– obowiązki;
– zbilansowane posiłki i odpowiednia ilość snu;
– ruch i przebywanie na świeżym powietrzu;
– twórcza zabawa, rozmowa i swobodny czas.

Zamiast tego często otrzymują:
– nieobecnych emocjonalnie dorosłych;
– rodziców, którzy pozwalają na wszystko;
– poczucie, że „wszystko im się należy”;
– chaos żywieniowy i chroniczny brak snu;
– siedzący tryb życia w domu;
– nieustanną stymulację, technologię i natychmiastową gratyfikację.

Czy w takich warunkach można wychować zdrowe pokolenie? Oczywiście, że nie.

Ludzkiej natury nie da się oszukać – wychowanie jest niezbędne. Skutki jego braku są dramatyczne. Za odebranie dzieciom prawdziwego dzieciństwa płacą one utratą emocjonalnego dobrostanu.

Jak to zmienić?

Jeśli chcemy, by nasze dzieci wyrosły na szczęśliwych i zdrowych dorosłych, musimy się obudzić i wrócić do podstaw. To wciąż możliwe. Widzę to w swojej pracy – wielu rodziców obserwuje wyraźną poprawę stanu emocjonalnego swoich dzieci już po kilku dniach lub tygodniach wdrożenia poniższych zasad:

– Wyznaczajcie granice i pamiętajcie, że jesteście rodzicami, a nie kolegami dziecka.
– Dawajcie dzieciom to, czego potrzebują, a nie wszystko, czego chcą. Nie bójcie się odmawiać.
– Dbajcie o zdrowe posiłki i ograniczcie przekąski.
– Codziennie spędzajcie czas na świeżym powietrzu.
– Organizujcie rodzinne wieczory bez elektroniki.
– Grajcie w gry planszowe.
– Każdego dnia włączajcie dziecko w domowe obowiązki (sprzątanie, składanie prania, nakrywanie do stołu itp.).
– Kładźcie dziecko spać o stałej porze, bez telefonów i tabletów w łóżku.

Uczcie odpowiedzialności i samodzielności. Nie chrońcie dzieci przed drobnymi porażkami – to one uczą radzenia sobie z życiem:
– nie pakujcie za dziecko plecaka,
– nie przynoście do szkoły zapomnianych rzeczy,
– nie wykonujcie za pięciolatka czynności, które może zrobić sam.

Uczcie się cierpliwości i pozwalajcie na wolny czas – również na nudę. To ona rozwija kreatywność:
– nie zapewniajcie dziecku nieustannej rozrywki,
– nie używajcie technologii jako „lekarstwa na nudę”,
– nie pozwalajcie na korzystanie z ekranów podczas posiłków, w samochodzie czy w sklepie.

Bądźcie emocjonalnie dostępni i uczcie kompetencji społecznych:
– odkładajcie telefon, gdy rozmawiacie z dzieckiem;
– uczcie radzenia sobie ze złością i frustracją;
– pokazujcie, jak się witać, dzielić, współczuć i rozmawiać z szacunkiem.

Budujcie więź: uśmiechajcie się, przytulajcie, całujcie, czytajcie razem, tańczcie, bawcie się, bądźcie blisko.

Jeśli nie zmienimy podejścia, wychowamy całe pokolenie uzależnione od tabletek.
Jeszcze nie jest za późno – ale czasu jest coraz mniej.

Autor: Wiktoria Prudey

10/12/2025

Narcystyczna matka nie musi krzyczeć, wyzywać, ani bić.
Ona rani o wiele subtelniej — tak, że nawet nie zauważasz momentu, w którym zaczynasz obwiniać siebie.

Kiedy robi jej się niewygodnie, kiedy przestajesz spełniać jej oczekiwania albo masz własne zdanie, uruchamia broń, która rani najgłębiej: milczenie, chłód, wycofanie.
W jednej chwili z matki staje się sędzią, dom staje się polem bitwy, a Ty stajesz się osobą, która desperacko próbuje „naprawić sytuację”, choć nawet nie wie, co zrobiła źle.

To milczenie jest zaprojektowane.
Nie jest neutralne.
To sygnał: „Złamał_ś zasady. Teraz cierp i zgaduj dlaczego.”

Dziecko narcystycznej matki uczy się wtedy, że na miłość trzeba zasłużyć, spokój trzeba odkupić,
a najmniejszy błąd oznacza karę emocjonalną.
Uczy się, że jeśli ktoś nie odzywa się godzinami, dniami, ignoruje Twoje istnienie — to na pewno Twoja wina.
Tak działa gaslighting: ona karze, a Ty czujesz się winna/y.
Ona zadaje ból, a Ty przepraszasz.
Ona znika emocjonalnie, a Ty próbujesz ją odzyskać, choć w zdrowej rodzinie to rodzic powinien odzyskać dziecko.

Najokrutniejsze w tym wszystkim jest to, że jako dziecko nie masz szans tego zrozumieć.
Dla Ciebie jej cisza jest jak wyrok. Jak zimno, które wchodzi pod skórę.
Jakbyś nagle przestawał/a istnieć.

A jednak…
Dziś jesteś już dorosła/y. I możesz to nazwać po imieniu: emocjonalne karanie.
Możesz zauważyć, że cisza nie była Twoją winą — była jej metodą.
Nie była reakcją — była kontrolą.
Nie była „fochami” — była przemocą.

Pamiętaj!
Twoje istnienie zasługuje na odpowiedź, na ciepło, na relację.
Milczenie nie było Twoją winą.
Nigdy nie było.

——
Przemoc nie ma płci.
Świadomość jej mechanizmów to pierwszy krok,
by ją zrozumieć i przerwać.

⸻

Telefony zaufania / pomoc dla osób doświadczających przemocy:
1. Ogólnopolski Telefon dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia”
📞 800 120 002 – bezpłatny, całodobowy
2. Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym
📞 800 70 22 22 – bezpłatny, całodobowy
3. Kryzysowy Telefon Zaufania dla Dorosłych
📞 116 123 – bezpłatny
4. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia
📞 112 – numer alarmowy, czynny całą dobę

28/11/2025

"Szczur 34” – intrygująca nazwa, ważny głos.

Zapraszamy do przeczytania artykułu stworzonego przez uczennice realizujące projekt „Szczur 34” pod skrzydłami Fundacja Rozwoju Młodego Pokolenia FRMP i 3LAB.

Choć nazwa może brzmieć niepokojąco, to właśnie taki ma być efekt — zwrócić uwagę na to, że wszyscy, jako społeczeństwo, staliśmy się uczestnikami wielkiego eksperymentu, którego elementami są social media, internet i narzędzia AI.

W tekście młode autorki mówią własnym głosem o tym:
- jak social media wpływają na ich samoocenę i relacje,
- dlaczego presja porównywania się jest dla nich tak dotkliwa,
- co w sztucznej inteligencji ich fascynuje, a co budzi niepokój,
- przed jakimi pułapkami cyfrowego świata chcą przestrzec rówieśników,
- jak to jest dorastać w świecie, w którym granica między tym, co prawdziwe, a tym, co wygenerowane, coraz bardziej się zaciera.

Zachęcamy do przeczytania artykułu, który ukazał się w ostatnim wydaniu magazynu "Twarze Depresji".

21/11/2025

21/10/2025

25/09/2025

Kiedy jedziemy do domu rodzinnego, dzieje się coś dziwnego.
Mamy 30, 40, 50 lat… a jednak nagle w środku czujemy się znów jak nastolatki.

- Matka pyta tak, jak pytała zawsze.
- Ojciec milczy tak, jak milczał zawsze.
- My wpadamy w te same reakcje: obrażenie, poczucie winy, udawanie że wszystko jest w porządku.

To nie magia, to system rodzinny.
Rodzina to jak pole magnetyczne, kiedy w nie wchodzimy, ciało i głowa automatycznie ustawiają się w starych wzorcach.

- Dlatego wiele osób wraca z odwiedzin u rodziców zmęczonych, rozdrażnionych albo z poczuciem, że nic się nie zmieniło.
- Dlatego właśnie tak trudno utrzymać dorosłość w kontakcie z rodziną pochodzenia.

Ale jest też dobra wiadomość - za każdym razem, kiedy widzimy ten mechanizm i wybieramy inaczej, choćby w małej rzeczy, zaczynamy tworzyć nową historię.

Bo dom rodzinny ma moc nas cofać.
Ale dorosłość polega na tym, że możemy zdecydować, w którą stronę pójdziemy.

25/09/2025

⚡ Czy grzeczna dziewczynka może mieć ADHD?
⚡ Czy ADHD może mieć wzorowa uczennica, która w ciągu 12 lat edukacji szkolnej nigdy nie miała na świadectwie oceny niższej niż "bardzo dobry"?
⚡A co z dzieckiem, które w szkole siedzi w pierwszej ławce, spija słowa nauczyciela z jego ust i wszystko skrzętnie notuje - czy ono może mieć ADHD?
⚡Czy człowiek z ADHD może ukończyć z wyróżnieniem i w terminie studia wyższe? Uzyskać tytuł doktora? Utrzymać pracę i być w niej ceniony? Uczyć się wytrwale kilku języków obcych?

Odpowiedź na te wszystkie pytania brzmi: może. Jestem tą osobą. Wszystko sprowadza się do kilku kwestii:

✨ Nasilenia objawów oraz współwystępujących trudności rozwojowych i zaburzeń
ADHD to spektrum. Ja wprawdzie mam w diagnozie zapisane "nasilenie znaczne", ale... patrz kolejne punkty. Są dzieci, których nadruchliwość jest tak silna, że naprawdę nie usiedzą na lekcji. Są dzieci tak impulsywne, że ciągle pakują się w poważne tarapaty. Są dzieci z takimi zaburzeniami uwagi, że nie odczytają do końca żadnego dłuższego polecenia na sprawdzianie. No i przede wszystkim ADHD bardzo często idzie w parze ze specyficznymi trudnościami w nauce (dysleksją, dysgrafią, dyskalkulią), ze spektrum autyzmu (co często utrudnia właściwą diagnozę i adekwatne wsparcie, ale też potrafi kompensować objawy ADHD!), a także zaburzeniami zdrowia psychicznego (zwłaszcza lękowymi i afektywnymi, jak depresja).

✨ Zasobów, którymi dysponuje dana osoba
Ja miałam to szczęście, że przyszłam na świat w rodzinie, która tych zasobów miała wiele. I nie chodzi mi tylko o to, że zawsze mieliśmy do do garnka włożyć (a wręcz zawsze były pieniądze na wakacje). Chodzi też o to, że mam IQ powyżej 130, a studia wyższe czy doktorat to w mojej rodzinie norma. Od małego byłam otoczona ludźmi, którzy zdobywali wiedzę i dzielili się nią chętnie ze mną. Miałam wyjątkowo dobry start.

✨ Nasilenia lęku (przed oceną i odrzuceniem)
Moja wspaniała psychiatrka powiedziała mi kiedyś, że objawy ADHD i lęku znajdują się na suwaku: im silniejszy lęk (przynajmniej do pewnego poziomu), tym mniej widoczne są objawy ADHD. Wtedy mnie to zaskoczyło, bo lęk rozregulowuje, ale im dłużej o tym myślę, tym więcej widzę w tym głębokiego sensu. Przecież osoba, której BARDZO zależy na przynależności i dobrej opinii osób z otoczenia, włoży BARDZO dużo wysiłku w maskowanie objawów. Następny post będzie właśnie o tym. Chcecie?

Jeśli uważacie, że ten post jest wartościowy, udostępnijcie go, proszę. I zostańcie tu ze mną, żeby czytać kolejne o ADHD u dorosłych.

Na zdjęciu widzicie moją szczęśliwą facjatę godzinę po zdaniu ostatniego egzaminu doktorskiego w 2007 roku - w języku niemieckim, summa cm laude.



++++++++++++++++++++++++++
EDIT:
📌 Zapraszam Was na webinar⚡"Rodzic z ADHD. Wyzwania i strategie radzenia sobie ze stresem"
📌 Kiedy? Na żywo 15 października o godzinie 20:30; dostaniecie na rok nagranie
📌 Link do webinaru znajdziecie w komentarzu
++++++++++++++++++++++++++

21/09/2025

NIEOCZYWISTE PRZEJAWY ROZWOJU W SPEKTRUM AUTYZMU ⬇️

W obszarze poznawczym
• Asymetria umiejętności – bardzo wysoki poziom w jednej dziedzinie (np. pamięć faktów, języki, matematyka) i równocześnie duże trudności w innej (np. organizacja, planowanie). Inaczej nazywa się to ostrym, szpiczastym profilem umiejętności (ang. spiky profile).
• Nietypowe strategie uczenia się – np. zapamiętywanie całych fragmentów tekstów zamiast rozumienia ogólnego sensu.
• Perfekcjonizm poznawczy – silna potrzeba dokładności i szczegółowości, która utrudnia elastyczne myślenie - co nie oznacza, że nie da się tego przekroczyć, można, ale świadomym wysiłkiem.
• Literalne rozumienie – nawet przy wysokim poziomie inteligencji trudności z ironią, podtekstami, „czytaniem między wierszami”; ponownie da się wyuczyć jakiegoś wzoru w tym temacie, można dopytać, analizować później i nabywać rozumienia tego, co zaszło / konsultować się.

W obszarze emocjonalnym
• nieharmonijny rozwój – np. nastolatek, który wciąż potrzebuje dziecięcych rytuałów bezpieczeństwa, ale w innych aspektach funkcjonuje dojrzale.
• Silne, ale nietypowo wyrażane emocje – zamiast łez przy smutku może pojawić się złość, milczenie albo reakcja „bez emocji”.
• Nietypowe źródła lęku – np. przed zmianą planu dnia, hałasem, kolorem ubrania.
• Opóźniona reakcja emocjonalna – emocje mogą pojawić się dopiero kilka godzin po zdarzeniu.

W obszarze społecznym
• Nadmierna uprzejmość i „dorosłość” – dziecko wydaje się wyjątkowo grzeczne, ale to wynik sztywnego trzymania się zasad.
• Dosłowne przestrzeganie reguł – traktowane jako „upór” lub „nieelastyczność”.
• Silne przywiązanie do jednej osoby zamiast równoległych relacji w grupie.
• Maskowanie przez naśladowanie – dziecko wydaje się typowo funkcjonować, ale to wynik ciężkiej pracy w odgrywaniu roli.

W obszarze sensorycznym i motorycznym
• Nieoczywiste trudności sensoryczne – np. problem tylko z jednym rodzajem tkaniny, specyficzną wysokością dźwięku, czy układem światła w pomieszczeniu.
• Dziwne wybiórcze reakcje – np. dziecko nie reaguje na głośny hałas, ale wpada w panikę na dźwięk chrupania chipsów.
• Niepewność ruchowa – drobne niezgrabności, trudności w sporcie, które nie są ewidentną niepełnosprawnością, ale utrudniają zabawy ruchowe.
• Zachowania samoregulacyjne „ukryte” – np. obgryzanie skórek, skubanie metek, pocieranie ołówka, które wyglądają jak „nawyki”, a są formą stymowania.

W obszarze zainteresowań i rozwoju tożsamości
• Monotematyczne zainteresowania – mogą być społecznie akceptowane (np. piłka nożna, gry komputerowe, konie), więc nie wyglądają „nietypowo”, ale różnią się intensywnością i głębokością.
• Wczesne, nietypowe pytania egzystencjalne – dzieci zastanawiają się nad śmiercią, nieskończonością, sprawiedliwością w wieku, gdy rówieśnicy interesują się zabawkami.
• Tworzenie własnych systemów – np. wymyślone języki, klasyfikacje, uporządkowane kolekcje, których inni nie rozumieją.

W codziennym funkcjonowaniu
• Nadmierna potrzeba rutyn – niewielkie zmiany (np. inna kolejność potraw na talerzu) powodują duży stres.
• Specyficzne nawyki snu i jedzenia – wybiórczość pokarmowa, rytuały przed snem.
• Nieregularna energia – okresy hiperaktywności przeplatane nagłym wyczerpaniem, interpretowane jako „lenistwo” albo „niechęć”.
• Trudności w samoobsłudze przy dobrym poziomie intelektualnym – np. ubieranie się, organizacja rzeczy, punktualność.

Przejawy te często nie są rozpoznawane jako spektrum, bo mogą wyglądać jak „indywidualne cechy charakteru”, „talenty”, „dziwactwa” albo „problemy wychowawcze”.
To sprawia, że wiele osób w spektrum diagnozuje się dopiero w dorosłości.

18/09/2025

NIEOCZYWISTE OBJAWY ADHD

W obszarze uwagi i poznania
• „Słuchanie wybiórcze” – dziecko/dorosły wydaje się słuchać, ale traci fragmenty wypowiedzi, szczególnie dłuższych instrukcji.
• Zmienność koncentracji – czasami nadmierna czujność i hiperfokus, innym razem całkowite rozproszenie.
• Zapominanie w nietypowych sytuacjach – np. świetna pamięć do faktów, ale ciągłe gubienie przedmiotów.
• Trudność z oszacowaniem czasu – chroniczne spóźnianie się lub zaczynanie zadań za późno.

W zachowaniach emocjonalnych
• Nadmierna wrażliwość na krytykę – szybkie poczucie odrzucenia („rejection sensitivity”).
• Silne wahania emocji – łatwe przechodzenie od entuzjazmu do złości lub smutku.
• Przeciążenie emocjonalne w sytuacjach wymagających cierpliwości, czekania, powtarzalności.
• „Maskowanie” objawów – dziecko/dorosły ukrywa trudności, co prowadzi do dużego wyczerpania.

W codziennym funkcjonowaniu
• Zapominanie o codziennych, rutynowych czynnościach (np. zamknięcie drzwi, zgaszenie światła).
• Chaotyczna organizacja przestrzeni – bałagan, trudność w segregowaniu rzeczy.
• Nieregularne poziomy energii – raz ogromny zapał i aktywność, innym razem wyczerpanie i brak siły.
• Tendencja do prokrastynacji – odwlekanie zadań nie dlatego, że są trudne, ale bo wydają się „nudne”.

W relacjach społecznych
• Przerywanie rozmów nie ze złej woli, ale z lęku przed utratą myśli.
• Nadmierna szczerość – brak filtra społecznego, czasem odbierany jako nietakt.
• Trudności w podtrzymaniu kontaktów – nie z braku chęci, ale przez zapominanie o odpisywaniu, oddzwanianiu.
• Zmienna dostępność społeczna – raz bardzo towarzyski, raz izolujący się.

Somatyczne i sensoryczne
• Nadmierna potrzeba ruchu w formie subtelnej – np. wiercenie się, stukanie palcami, żucie przedmiotów.
• Wrażliwość sensoryczna – trudności z tolerowaniem metek, głośnych dźwięków, ostrych świateł.
• Problemy ze snem – trudność z wyciszeniem się wieczorem, łatwe wybudzanie.

Wiele z tych objawów bywa mylonych z „roztargnieniem”, „lenistwem”, „emocjonalnością” czy „niegrzecznością”. Dopiero ich nasilenie i łączenie się w całość wskazuje na obraz ADHD.