07/02/2026
Grafika ma charakter poglądowy i ogólny.
Jej celem jest ułatwienie zrozumienia, gdzie przebiega nerw podjęzykowy i jaki obszar funkcjonalnie obejmuje, a nie dokładne, anatomiczne odzwierciedlenie jego rzeczywistego przebiegu.
XII – nerw podjęzykowy (język)
Rodzaj nerwu:
→ ruchowy
⸻
Co unerwia:
• wszystkie mięśnie języka:
• mięśnie wewnętrzne (kształt, precyzja, napięcie języka)
• mięśnie zewnętrzne (wysuwanie, cofanie, unoszenie, ruchy boczne)
(z wyjątkiem m. podniebienno-językowego – unerwianego przez nerw błędny)
⸻
Znaczenie nerwu XII w logopedii:
• precyzja artykulacji głosek językowych
(t, d, n, l, r, s, z, c, dz, sz, ż, cz, dż)
• pozycja spoczynkowa języka
• pionizacja języka
• koordynacja ruchów języka
• tempo i płynność mowy
• prawidłowy wzorzec połykania
• stabilność pracy języka w odniesieniu do żuchwy i warg
⸻
Dlaczego warto się temu nerwowi przyjrzeć w terapii:
Zaburzenia funkcji nerwu podjęzykowego mogą prowadzić do:
• zbaczania języka przy wysuwaniu
• ograniczonej ruchomości języka
• osłabionej siły języka
• kompensacji wargowych i żuchwowych
• seplenienia
• trudności w pionizacji języka
• zaburzeń połykania
• trudności w automatyzacji artykulacji
W praktyce terapeutycznej XII jest kluczowym nerwem dla efektywnej terapii artykulacyjnej i miofunkcjonalnej – bez sprawnego unerwienia języka praca nad głoskami jest niestabilna lub krótkotrwała.
Wyjątek w unerwieniu języka – m. podniebienno-językowy
Choć nerw podjęzykowy (XII) unerwia prawie wszystkie mięśnie języka, istnieje jeden istotny wyjątek:
👉 mięsień podniebienno-językowy (m. palatoglossus)
jest unerwiany nie przez XII, lecz przez nerw błędny (X)
(dokładniej: przez splot gardłowy)
⸻
Dlaczego to ma znaczenie w logopedii i neurologopedii?
Mięsień podniebienno-językowy:
• łączy język z podniebieniem miękkim
• bierze udział w:
• unoszeniu tylnej części języka
• zwężaniu cieśni gardła
• koordynacji fazy ustno-gardłowej połykania
• regulacji rezonansu (nosowanie / nienosowanie)
⸻
Implikacje kliniczne:
• przy zaburzeniach nerwu XII:
• język może być osłabiony ruchowo
• ale funkcja podniebienno-językowa może być względnie zachowana
• przy zaburzeniach nerwu X:
• mimo dobrej ruchomości języka (XII sprawny)
• pojawiają się trudności w:
• unoszeniu tylnej części języka
• kontroli podniebienia miękkiego
• szczelności podniebienno-gardłowej
• połykaniu i fonacji
➡️ To oznacza, że problemy „językowe” nie zawsze mają swoje źródło w nerwie podjęzykowym – czasem kluczowy jest właśnie nerw błędny.
⸻
Wskazówka terapeutyczna:
Jeśli w terapii obserwujesz:
• dobrą ruchomość czubka języka,
• ale trudności w pracy tylnej części języka,
• nosowanie,
• problemy z połykaniem,
👉 warto brać pod uwagę udział nerwu X, a nie tylko XII.
