01/04/2026
Maqaal Falanqeyn ah: Heshiiska Somaliland & Itoobiya – Fursad Mise Khatar?
Sanadihii u dambeeyay, xidhiidhka u dhexeeya Somaliland iyo Ethiopia ayaa galay marxalad cusub oo xasaasi ah, gaar ahaan kadib Memorandum of Understanding (MoU) 2024. Heshiiskan hordhaca ah ayaa la sheegay inuu u gogol xaadhayo in Itoobiya hesho marin badeed, gaar ahaan inta u dhaxaysa Saylac ilaa Lughaya ee gobolka Awdal, iyadoo beddelkeedana ay ballanqaadayso aqoonsi siyaasadeed oo Somaliland hesho.
Arrintani waxay dhalisay su’aalo culus, dood siyaasadeed, iyo dareen bulsho oo kala duwan—gaar ahaan dadka deegaanka Awdal oo si weyn uga horyimid heshiiskan tan iyo markii la shaaciyay.
⸻
1. Maxaa ka dhalan kara heshiiskan?
Heshiis noocan oo kale ah wuxuu leeyahay faa’iidooyin iyo khataro is barbar socda:
Faa’iidooyinka suurtagalka ah:
• Somaliland waxay heli kartaa aqoonsi caalami ah haddii Itoobiya dhab ka tahay ballanqaadkeeda.
• Dhaqaale cusub oo ka yimaada kirada dekedaha ama marin-biyoodka.
• Iskaashi amni iyo dhaqaale oo xooggan.
Khataraha muuqda:
• Khilaaf gudaha ah, gaar ahaan gobolka Awdal oo dareemaya in aan lala tashan.
• Xiisad diblomaasiyadeed oo ka dhalata deriska kale ee gobolka.
• Suurtagalnimada in Itoobiya ay si joogto ah u joogto badda, taasoo noqon karta arrin istiraatiiji ah oo khatar leh.
⸻
2. Itoobiya ma ka bixi doontaa marka heshiisku dhammaado?
Tani waa su’aasha ugu weyn ee la is weydiinayo.
Taariikh ahaan, dalalka marka ay helaan marin badeed ama saldhig istiraatiiji ah, si fudud ugama baxaan. Itoobiya waa dal aan bad lahayn tan iyo markii ay ka go’day Eritrea sanadkii 1993. Sidaas darteed:
• Baahida ay Itoobiya u qabto baddu waa mid joogto ah.
• Haddii ay hesho marin rasmi ah, waxay u badan tahay inay rabto joogitaan dheer. Suura galna maaha in ay marnaba hada waa marnaba ka baxdo marin biyoodka ay hesho. Soomaliland na waxay ku noqondoontaa " tola ay eey ushaada nin aadka qaadan karto ayaa loo dhiibtaa".
Haddii heshiiska si fiican loo qeexin (duration, exit clauses, sovereignty), waxaa jiri kara halis ah in Itoobiya aysan si fudud uga bixin marka waqtigu dhammaado.
⸻
3. Maxaa la gudboon Somaliland?
Somaliland waa inay si xeel dheer u wajahdaa arrintan:
• Sharci adag: Heshiiska waa inuu noqdaa mid si cad u qeexaya muddada, xadka, iyo ka bixitaanka (exit strategy).
• La tashiga shacabka: Gaar ahaan dadka Awdal waa in codkooda la maqlaa.
• Dammaanad caalami ah: Heshiiska waa in lagu lifaaqaa dammaanad ka imanaysa hay’ado ama dalal kale.
• Ilaalinta madaxbannaanida: Waa in aan la lumin gacanta dhulka iyo biyaha.
⸻
4. Maxaa la gudboon dadka reer Awdal (Great Awdal)?
Dadka Awdal waxay door muhiim ah ku leeyihiin arrintan:
• Midnimo iyo wacyigelin: Waa inay si mideysan oo nabad ah u muujiyaan aragtidooda.
• Ka qaybgal siyaasadeed: Inay si firfircoon uga dhex muuqdaan go’aan qaadashada.
• Difaac sharci iyo mid bulsho: Inay adeegsadaan waddooyin sharci ah si ay u ilaashadaan xuquuqdooda dhuleed.
• Ka fogaansho rabshad: Si arrintu u noqoto mid la maareyn karo oo caalami ahaan la aqbali karo.
⸻
Gunaanad
Heshiiska u dhexeeya Somaliland iyo Ethiopia wuxuu noqon karaa mid taariikhi ah—laakiin sidoo kale halis weyn xambaarsan. Wax kasta waxay ku xirnaan doonaan sida loo maareeyo, loo sharciyeeyo, loona dheellitiro danaha kala duwan.
Aniga fikirkaygu wuxuu yahay in somaliland ay ka naasnaasindoonto heshiiskaas marka ethiopia si rasmi ah uga hawl gasho. Waa in cida ay dhul ahaan khusaysaa si cad ay u diidaan arinkan hada ayuu dhowyahy.
Su’aasha ugu weyn ma aha oo kaliya “maxaa la heli karaa maanta?”, balse waa: “maxaa dhici doona 10–20 sano kadib?”
Dr. Abdisamed Hashi
