01/08/2023
เมื่อคืน มีคน ส่งข้อความมาถาม เรื่องผ้าคลุมโลงศพ ในพิธีกรรมของคนจีน ฉันก็เขียนตอบเขาไปเสียยาว กลับมาอ่านทบทวน แล้ว ก็คิดว่า น่าจะนำมาบันทึกไว้ เพราะความรู้ เป็นสิ่งจำเป็นในวิชาชีพของฉัน เดินไปที่ไหนผู้คนเห็นบุคลิกภาพฉันเป็นคนไทย 100% แต่เขาไม่เห็นความรู้ของฉัน ฉันเป็นลูกเขยของคนจีน
จะให้ผู้รู้ได้ก็คงต้องเผยแพร่ออกมา แต่มันยาวหน่อยนะ ฉันตอบเขาไปดังนี้
อันดับแรกต้องทราบก่อน ว่าจีนเป็นประเทศกว้างใหญ่ไพศาล มีผู้คน ชนเผ่า และชาติพันธ์มากหมายหลายกลุ่ม ร่วมกันอยู่ในแผ่นดินจีน ความเชื่อ ขนบ ธรรมเนียม ประเพณี วัฒนธรรม จะแตกต่างกัน อาจคล้ายกันในเรื่องหลักสำคัญจากความเชื่อผีสาง เทพเจ้า สิ่งเคารพ ศาสนาพุทธมหายาน ลัทธิเต๋า ปรัชญาขงจื๊อ หรือตัวบทกฏหมายที่ผู้ปกครองกำกับไว้ให้ประชาชนปฏิบัติให้ตรงกัน แต่ถ้าเจาะลงไปในรายละเอียด จะแตกต่างกันไปท้องถิ่น แว่นแคว้นต่างๆ ยกตัวอย่างง่ายๆ เช่น ของใช้ในพิธีการจะไม่เหมือนกัน เทือกเขาสูง ที่ราบสูง ทะเลทราย หิมะและดินแดนน้ำแข็ง เมืองชายทะเล ที่ราบลุ่มแม่น้ำ หรือป่าดิบชื้น เกาะแก่ง ล้วน มีของ พืชพรรณธัญญาหาร หรือ ทรัยพยากรต่างกัน วิถีชีวิตของคนต่างกัน รากที่มาของพิธีการความเชื่อจึงต่างกัน
การเดินทางของกาลเวลามาจนปัจจุบันย่อมมีการเปลี่ยนแปลง เช่น การอพยพย้ายถิ่น ของผู้คน วัฒนธรรมถูกโอนถ่ายติดตัวไป ไปแบบเท่าที่รู้ และจำได้ บางอย่างมีจดบันทึกมีคัมภีร์ มีตำรา บางชุมชนมีผู้ทรงอิทธิพลทางจิตวิญญาณเป็นผู้กำกับ จึงอาจมีการเสริมเติมแต่งไปตามพัฒนาการของผู้คน ของสังคม ขอยกตัวอย่าง การอพยพมาเมืองไทย วัฒนธรรมบางอย่างถูกกำกับให้เป็นของแต้จิ๋ว สักส่วนใหญ่ เพราะคนจีนอพยพมาไทย เป็นคนแต้จิ๋ว มากถึง 80% ของคนจีนที่อพยพมาเมืองไทย บ้างถูกครอบงำความเชื่อจาก ซินแส โหราจารย์ สำนักพรต ศาลเจ้า ผู้รู้ และผู้อวดรู้ บ้างผสมกลมกลืนไปกับธรรมเนียมท้องถิ่น ความเชื่อ และวัฒนธรรม ดังนั้นจึงมีการเปลี่ยนไปจากขนบเดิมจากจีนแผ่นดินใหญ่ หรือแบบดั่งเดิม ไปไกล
อย่าลืมว่า การเดินทางของวัฒนธรรมจีนทั่วโลกมีมาเป็นร้อยๆเป็นพันปี นี่ยังไม่ได้อธิบายที่อพยพไปดินแดนอื่นเลย ชาวจีนอพยพ ได้ดินแดน อาหรับ ดินแดนฝั่งตะวันตก เอาแค่ใกล้ๆเรา ก็ เป็นเขมร เวียดนาม มาเลย์ อินโด ที่มีความเชื่ออยู่ดั้งเดิมฝังรอไว้อยู่แล้ว คติความเชื่อของ ทั้ง พราหมณ์ ฮินดู พุทธ อิสลาม คริส เป็นของเดิมอยู่ ยกตัวอย่าง บาบ๋า ย่าย๋า วัฒธรรมลูกผสมคาบสมุทรมลายู ที่วัฒนธรรมถูกผสมผสานทั้งจีนและอิสลามไปไกลกว่าจีนแท้ๆ
ทีนี้เข้าเรื่อง ผ้าห่มคลุมโลงศพ ในธรรมเนียมจีน ที่ตั้งคำถามมา เท่าที่ทราบ และสืบค้น ไม่พบว่ามีขนบเรื่องเกี่ยวกับเรื่องผ้าคลุมโลงศพ กำกับไว้ ผ้าคลุมโลงเป็นเพียงแค่ผ้ากันฝุ่นกันเปื้อน ยามเมื่อพักเก็บโลงในโกดัง หรือในศาลเจ้า เพื่อรอฤกษ์ประกอบพิธีฝัง ณ สุสาน เนื่องจากเกรงว่า ตัวโลงอาจมีการชำรุดเสียหาย ถ้าเก็บไว้นาน ลักษณะะของโลง ที่เห็นด้วยตาเปล่าก็เป็นตัวกำหนดพิธีกรรมอยู่แล้ว เช่น ผู้ตายเป็นหญิง ใช้โลงสีดำ ฝาโลงมีลวดลายของหงส์ ถ้าผู้ตายเป็นชาย ใช้โลงสีแดงเลือดหมู มีลวดลายมังกรบนฝาโลง หน้าโลงมักเขียนตัวอักษรมงคลประดับไว้ เช่น ตัวฝู หรือ ตัวฮก
ผ้าคลุมโลงไม่ได้เป็นองค์ประกอบในพิธีการ เป็นเพียงแค่ของใช้ หรือบ้านไหนมีฐานะร่ำรวย ก็ประดิษฐ์ผ้าให้มีเอกลักษณ์พิเศษหน่อย เช่นประดับประดาให้สวยงาม หรือประดับด้วยของมีค่าเพชรนิลจินดาหยก เพื่อเป็นการให้เกียรติ กับผู้วายชนน์ ส่วน ใหญ่ก็เป็นเรื่องที่ ลูกๆนั้นทำให้พ่อแม่ เมื่อท่านลาจากไป
ส่วนผ้าห่มคลุมโลง ในพิธีกรรมศพเท่าที่เห็น ก็เห็นจะมีความเชื่อ และธรรมเนียม ของคนเชื้อสายจีนกลุ่มเล็กๆ ความเชื่อ และธรรมเนียม เป็นเรื่องของแต่ละบ้าน แต่ละตำบล ไม่ใช่ประเพณีในวงกว้าง จึงอาจมีพิธีกรรมเกี่ยวกับผ้าคลุมโลงบ้างในบางกลุ่มบางบ้าน
ชาวจีนแคะ หรือเรียกอีกชื่อว่า "ฮากกา" เวลาเขาจัดงานวันเกิด จัดงานแซยิดให้พ่อแม่ นอกจากของขวัญของเป็นมงคลที่มอบให้ท่านแล้ว เช่น พวก ซิ่วทัอ บะหมี่ ไข่ต้ม หรืออะไรก็แล้วแต่ ยังจะมีการมอบผ้าห่มสีแดง เทียนแดงใหญ่ 1 คู่ ธูปแดงใหญ่ 3 เล่ม ให้ท่านเก็บไว้ด้วย ผ้าและธูปเทียนนี้ เป็นกุศโลบาย ให้ทุกคนได้เข้าใจ ว่าสักวันหนึ่งทุกคนก็ต้องเดินทางไปสู่ปรโลก อย่าได้ลืมจัดพิธีการ เซ่นไหว้ กราบไหว้สักการะบรรพชน บรรพบุรุษ ให้เป็นไปตามคุณธรรมและธรรมเนียม ผ้าห่มสีแดงที่ให้ท่านนั้นจะถูกเก็บไว้ จะนำมาใช้อีกครั้ง เมื่อตอนที่ท่านวายชนน์ ผ้าห่มสีแดงถูกนำมาใช้เป็นผ้าคลุมโลง เพื่อสื่อความเป็นมงคลไปสู่ลูกหลานวงศ์ตระกูล
ลักษณะผ้าเป็นผืนสี่เหลี่ยม หมายถึงความเจริญทั้งสี่ทิศ ตระกูลมั่นคงในทุกๆด้าน ให้เจริญรุ่งเรืองต่อๆกันไปสืบไปยังชั่วลูกชั่วหลาน ส่วนธูปเทียนแดงก็นำมาใช้จุดบูชาผู้วายชนน์เป็นปฐม เพื่อความเจริญรุ่งเรืองเช่นกัน
เมื่อเสร็จพิธีการงานศพ ผ้าห่มจะถูกมอบให้กับลูกชายคนโต หรือหลานชายคนโต นำกลับไป โดยจะใช้หรือไม่ใช้ก็ได้ เพื่อสิริมงคลให้นำพาตระกูลรุ่งเรืองสืบต่อไป
เท่านี่ทราบ และสามารถอธิบายได้ก็คงเป็นเพียงเท่านี้ อย่าลืมว่า ความเชื่อ ขนบ ธรรมเนียม ประเพณี วัฒนธรรม อารยธรรม มีความหมายต่างกันทั้งในแนวกว้างขอบเขต และมีความลึก ลึกซึ้งและเป็นที่ยอมรับของนักปรัชญา ปัญญาชน มีเหตุผลมารองรับ ความเชื่ออาจไม่ต้องมีเหตุผล แต่ประเพณี วัฒนธรรม ต้องมีที่มาที่ไป มีเวลาสั่งสม อารยธรรมต้องมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์ พิสูจน์ได้ครับ
ผิดถูก แลกเปลี่ยนความรู้แนะนำกันได้ ฉันไม่ถือสา
知之为知之，不知为不知，是知也
หากรู้จริงพึงบอกว่ารู้ หากไม่รู้พึงบอกว่าไม่รู้ นั่นแหละคือวิถีของปัญญาชน "ขงจื๊อ"
