06/09/2025
🫁🧠 การใช้ยาจิตเวชในผู้ป่วยโรคทางกายที่สำคัญ : โรคระบบทางเดินหายใจ Considering Psychotropics in the Context of Specific Disease: Respiratory disorders 💊
ประเด็นของยาจิตเวชในโรคทางเดินหายใจมีหลายประเด็นพอสมควร
👉 ยา antidepressants ส่วนใหญ่มีผลต่อระบบทางเดินหายใจน้อยมากหรือไม่มีเลย แต่ก็จะมี anticholinergic antidepressants (เช่น TCAs) อาจมีผล bronchodilating effect แต่ไม่ได้จำเพาะเหมือน SABA SAMA นะ
⚠️ sedative agents โดยเฉพาะ benzodiazepines เรารู้กันดีว่ามันกดการหายใจ ดังนั้นควรหลีกเลี่ยงในคนที่ภาวะร่างกายไม่ตอบสนองอย่างเพียงพอต่อภาวะคาร์บอนไดออกไซด์ในเลือดสูง เช่น คนไข้ COPD หากจำเป็น เลือก short-acting benzodiazepines ที่ ไม่มี active metabolite และใช้ ขนาดต่ำที่สุด
📌 หลีกเลี่ยงการใช้ยาหลายชนิดร่วมกันเนื่องจากจะทำให้เกิด drug interaction และเกิดอาการไม่พึงประสงค์ต่อระบบทางเดินหายใจได้และ
ควรหลีกเลี่ยง QTc-prolonging drugs (เช่น ziprasidone, pimozide, thioridazine) ในผู้ป่วย asthma และ COPD
🚬 Smoking เป็น CYP1A2, CYP2B6, CYP2D6 inducers → ลดระดับยาหลายชนิด โดยเฉพาะยา clozapine olanzapine ที่ผ่าน CYP1A2 ดังนั้น
เมื่อผู้ป่วย ลด/หยุดบุหรี่ หรือเปลี่ยน delivery system เช่น e-cigarettes → ระดับยาในเลือดอาจเพิ่มขึ้นเนื่องจากฤทธิ์ inducer หายไป → ต้อง monitor side effects และปรับขนาดยาหากจำเป็น ในบางแห่งมีการทำ TDM clozapine ด้วยได้
🦠ในคนไข้ TB หละ
Rifampin → induce metabolism ของ sertraline, nortriptyline → อาจต้องเพิ่มขนาดยายาที่ได้รับผลกระทบเพื่อให้ได้การ response ของโรคหรืออาการทางจิตเวช
Isoniazid → เป็น weak irreversible MAOI → เสี่ยง serotonin syndrome หรือ hypertensive crisis หากใช้ร่วมกับ serotonergic antidepressants เช่น SSRIs, SNRIs หรือ sympathomimetic psychotropics เช่น ephedrine
💨 ยา theophylline
- มีอาการไม่พึงประสงค์ทางจิตเวช ได้แก่ anxiety, agitation, insomnia, mood swings
- ระดับยา theophylline ลดลง เมื่อใช้ร่วมกับ CYP1A2 inducers (carbamazepine)
-ระดับยา theophylline เพิ่มขึ้น เมื่อใช้ร่วมกับ CYP1A2 inhibitors (fluvoxamine)
🌡️ Corticosteroids
- อาการไม่พึงประสงค์ทางจิตเวช ได้แก่ euphoria, irritability, depression, mania, psychosis, and mixed states
**การหยุด corticosteroids กะทันหันหลังใช้ระยะยาว → เสี่ยงเพิ่มขึ้นต่อ depression**
✅คู่ drug interaction ที่สำคัญ
Salbutamol → QT prolongation ควรหลีกเลี่ยงร่วมกับ TCAs และ antipsychotics ที่มีผล QT prolong เช่น pimozide quetiapine risperidone ziprasidone
Theophylline → เพิ่ม renal clearance ลดระดับยาที่ขับทางไต เช่น ***lithium ****gabapentin pregabalin paliperidone memantine desvenlafaxine
Zafirlukast → CYP2C9 CYP2C8 CYP3A4 inhibitors อาจเพิ่มระดับ carbamazepine, phenytoin, benzodiazepines, pimozide, quetiapine, ziprasidone.
เอกสารอ้างอิง
Levenson J, Ferrando S. Special Report: Prescribing Psychotropic Medicines for the Medically Ill. Psychiatric News. 2025;60(2):19-25.
