Prof. Dr. Kutay Biberoğlu

18/02/2026

https://www.youtube.com/shorts/AMjsVIK5uCA?feature=share
SEZARYEN Mİ VAJİNAL DOĞUM MU?
Dokuz aylık gebe olan 30 yaşındaki hanımefendinin ilk gebeliği, anne ve bebeğin sağlığı yerinde. Perinatal tüm tarama testleri, sağlık belirteçleri normal. Ağrıların başlayıp doğum eylemine girmesi bekleniyor. Gelin görün ki olağan kontrol muayenesine gelen hastamız kendi ifadesi ile “normal doğum” için hazır hissetmediğini, doğum eylemi ve doğum sırasında bebeğinin başına bir aksilik geleceğinden korktuğunu, doğum ağrılarına dayanabileceğinden emin olmadığını ve sezaryen istediğini söylüyor. Epidural anestezi ile doğum eylemi sürecinin rahat geçeceği, bebeğin yaşayabileceği bir olumsuzluğun sezaryen sırasında da olabileceği anlatılsa da hastamız sezaryen isteğinde çok kararlı.
Alternatifler
1.İsteğe gore sezaryen ile doğum planlanacak
ya da
2.Tıbbi bir nedene bağlı sezaryen gerekmedikçe vajinal doğum için ikna çalışmalarına başlanacak.
Şimdi bu iki girişimin artı ve eksilerini sizinle tartışalım.
Karar verirken dikkate almamız gereken 3 önemli faktör var. Biyolojik riskler, bireyin değer yargıları ve bireyin kendi vücudu ile ilgili bir konuda karar verme hakkı.
Sezaryen ile doğum seçeneği
2024 Sağlık Bakanlığı verilerine gore sezaryen hızı %61,5 olarak saptanmış. Neredeyse her 3 doğumdan birisi sezaryen ile sonlanıyor. Vajinal doğum ya da sezaryendeki biyolojik riskler örneğin kanama, gelişebilecek bir enfeksiyon riski her 2 durumda da olası ise de tabii ki sezaryen ile olasılıklar daha yüksek. Doğum ve sonrasında aşırı kanama sıklığı ve kanama miktarı ile birlikte enfeksiyon olasılığı da sezaryende vajinal doğuma kıyasla en az 2 kat daha fazladır.
Kanama ve enfeksiyon riskleri özellikle vajinal doğum sürecinde ortaya çıkan bir sorun nedeniyle (bebeğin kalp atımlarının bozulması, doğum kanalında takılıp aşağıya doğru ilerlememesi vb.) doğum sezaryen kararı verilirse daha da artar.
Öte yandan vajinal doğum sürecinde bebeğin kalp atımlarının bozulması yani sıkıntıya girmesi, tam çıkımda omuzunun takılması ve doğumun uzayıp güçleşmesi olasılığı her vajinal doğum için bir olasılık iken planlı sezaryende bu olumsuz komplikasyonlara neredeyse hiç bir zaman rastlanmaz. Vajinal doğum sonrasında doğum kanalını oluşturan pelvik taban destek dokularının gevşemesi, sarkması, ilerde idrar kaçırması gibi olası olumsuzlukların görülme sıklığı planlı sezaryen ile yarı yarıya azalmaktadır.
Bireyin değer yargıları hasta seçimini şekillendirir. Örneğin ev doğumunda anne ve bebekte ortaya çıkabilecek ve acil girişimi gerektirecek sorunlarda yapılabilecekler çok sınırlıdır. Olası tehlikeleri bilmesine rağmen bazı kadınların ev doğumunu tercih etmeleri, değer yargıları nedeniyledir. Öte yandan diğer bazı anne adayları ise bebeklerinin sağlığını önceleyerek sezaryen sırasında artan diğer olası riskleri bebeklerinin sağlığı için göze almayı yeğlerler.
Çok çocuk yapmayı planlayan bir anne, ilkinden sonra her seferinde yine sezaryen olması gerektiğini bilmeli ve ona gore karar vermelidir. Her ne kadar sezaryen sayısında anne sağlığı açısından bir kısıtlama yoksa da her bir doğumun cerrahi girişim gerektireceği hesaba katılmalıdır.
Tam da bu noktada konuyla doğrudan ilişkili olmasa da bilmenizi isterim ki her bir gebelik ve doğum kadın için sağlığından taviz verdiği bir fedakarlıktır. Bir diğer deyişle anne (ve tabii ki eş) her gebelikte sağlığını ve hayatını tehlikeye atarak çocuk yapmaya karar verdiğinin bilincinde olmalıdır.
Karar vajinal doğum ya da sezaryen, ne yönde olursa olsun, her iki doğum yönteminin de olası avantaj ve dezavantajlarının ayrıntılı şekilde anlatılması ve yazılı şekilde onam alınmasında yarar vardır.
Planlı sezaryen, doğum eylemi başlamadan önce kararlaştırılan bir tarih ve saatte, koşuşturmadan, acele etmeden, tarafların uygun buldukları zamanda randevu ile gerçekleştirilir. Tıbbi bir neden olmadıkça gebeliğin sonlandırıldığı hafta 39’dur. Olası kısa vadeli risklerden bir tanesi bebeğin doğumdan sonra geçici olarak hızlı nefes alıp vermesi (geçici takipne-%2.7) veya solunum sıkıntısı sendromudur (respiratory distress syndrome-%0.9). Uzun dönem risk ise sezaryen ile doğan bebeklerin barsak flora (microbiome) farklılığı kaynaklıdır. Sezaryen ile doğan bebeklerin çocukluklarında astım ve şişmanlık sorununun vajinal doğum ile dünyaya gelenlerden hafif şekilde arttığı iddia edilmiştir.
Annenin iyileşme süreci sezaryen sonrası daha uzun sure alır. Öte yandan vajinal doğumda doğum kanalı çıkışına yapılması olası kesinin iyileşmesi sırasında da anne oturup kalktıkça aşağıda bir ağrı ve rahatsızlık hissedeceği de kesindir. Sezaryenden sonraki gebeliklerin son haftalarında nadir de olsa sezaryen kesi yerinin açılması yani rahim yırtılması anne ve bebek için risk oluşturur. Gebelik süresince plasenta denilen bebeği besleyen eşin anormal yerleşimleri sezaryen ile doğum yapanların sonraki gebeliklerinde hafif şekilde artmıştır. Bu plasenta yerleşimi ile ilgili sorunlar nadir de olsa ileri gebelikler ve doğumlar için risk oluşturabilir.
Kadın Doğum Hekimleri açısından sezaryen ve vajinal doğuma bakış açısı nedir?
Hiç kuşkusuz hekim için önceden planlı sezaryen çok daha tercih edilendir. Doğum eylemi süresince 8-10 saat gebe kadının başında eylemin ilerleyişini ve bebeğin sağlığını izlemek emek isteyen ve stresli bir mesaidir. Doğum olayının kendisi hem anne hem de bebek sağlığı açısından sürprizlere açıktır. Özellikle saatlerce doğum ağrıları çeken bir anne adayının ani bir nedenle o kadar saat emeğin arkasından sezaryen ile doğurtulması gereği 2 taraf için de kabulü zor bir karardır.
SON SÖZ : Doğum hekimliği iki bireyin, iki canın sağlığının sorumluluğunu taşıyan bir meslek olduğu kadar bir sanattır da. Aynı zamanda doğum hekimleri doğum sırasında anne ve bebekte çıkabilecek ve öngörülemeyen ani sıkıntıların yasal hesabını da mahkeme önünde verme riski taşırlar. Bunların tümü hesaba katıldığında etik ve deontolojik değerler gereği hekimler anne ve bebek sağlığı açısından daha iyi olan vajinal doğumu öncelemelidirler. Öte yandan, şimdiye kadar hiç bir doğum hekimi hiç bir davada sezaryen yaptığı için tazminata mahkum edilmemiştir. Oysa vajinal doğum sonrası olumsuzlukların bedelini ödeyen çok hekim olmuştur ve bundan sonra da olacaktır.
Prof. Dr. Kutay Biberoğlu
18.02.2026
Ankara

SEZARYEN Mİ VAJİNAL DOĞUM MU? Dokuz aylık gebe olan 30 yaşındaki hanımefendinin ilk gebeliği, anne ve bebeğin sağlığı yerinde. Perinatal tüm tarama testleri...

15/02/2026

https://www.youtube.com/shorts/XvlX8uW1CNU?feature=share


ADET ÖNCESİ GERGİNLİK –
PREMENSTRÜEL SENDROM
Bir aylık adet döngüsünün ikinci yarısında, yumurtlamayı takiben ortaya çıkan ve adet kanaması sürecinde son bulan en azından azalan memelerde dolgunluk ve hassasiyet, karın şişkinliği, ani duygu durum değişimleri, aşırı duygusallık, üzüntü, ağlama atakları, sinirlilik, kızgınlık, depresyon, anksiyete, gerginlik, bir konuya odaklanamama, ek olarak yorgunluk, uyuşukluk hissi, uyku bozuklukları, bazen iştahsızlık bazen aşırı iştahlı olmak, eklem ağrıları gibi belirtiler bu sendrom için tip*ktir. Bu kadınlara bu dönemde özellikle anlayışlı davranmak gerekirse de aynı zamanda cadı gibi sinirli davranışlarından dolayı korunmak da gerekebilir.
Evet, evet işte bunların hepsi bende oluyor diyorsanız, dikkatli dinleyin bu sohbeti..
Bu sorun düzenli adet gören yani diğer bir deyişle yumurtlama fonksiyonları düzgün çalışan estrojen üzerine progesteron denilen hormonun da sağlıklı şekilde salgılandığı her dört kadından birisinde görülecek kadar sıktır. Benzer bir tablo, adetleri geciken, yumurtlamayan, tek başına estrojen etkisiyle tüm vücudu ödemle şişen kadınların yaşadıkları sorundan tamamen farklıdır. Bu kadınlar daha çok sağlık sorunları ile karşı karşıyadırlar, meme ve rahimlerinin kanser dahil risklerden korunması gerekir.
SSRI grubu olarak adlandırdığımız ilaçlar tahmini yumurtlama gününde (beklenen adetten 12-14 gün önce) başlanıp adet kanamasının başladığı güne kadar devam ettirilir. Drospirenone içeren Doğum kontrol hapları yine tedavide etkilidir. Daha az etkili olmakla beraber düzenli egzersiz, günde 1000-1200 mg kalsiyum desteği ve akapunktür de denenebilir. Bilişsel Davranışsal Terapi (cognitive behavioural therapy), bireyin düşünce ve davranış kalıplarını analiz ederek, sorunlara karşı daha yapıcı yaklaşımlar geliştirmesini hedefleyen psikososyal bir terapi yöntemidir. Psikolog rehberliği altında internet temelli 8 haftalık kurslar, gevşeme tekniklerini de içeren yaşam tarzı değişiklikleri (sigara, alkol, fazla kafein, tuz, şeker (çikolata) tüketiminden, düzensiz, sağlıksız beslenmeden ve stresten uzak durmak, yeterli sıvı tüketimi ve düzenli spor) diğer alternatif tedavi yaklaşımlarıdır. Kadın Sağlığı ile ilgili tüm kaynakları www.drkutaybiberoglu.com web sitemde ve instagram, facebook / biberoglu linklerimde bulabilirsiniz.
Prof. Dr. Kutay Biberoğlu
15.02.2026
Ankara

İlk, Orta ve Lise Eğitimi: TED Ankara Koleji Tıp Eğitimi: Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi (HÜTF) Uzmanlık Eğitimi: HÜTF Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı Uzmanlık sonrası Tıp Eğitimi: Amerika Birleşik...

14/02/2026

https://youtube.com/shorts/O9b0HJM9Xnw?si=kM8snn8clj_dD9Im
SİNİR SİSTEMİ İLE İLGİLİ ÖNEMSENMESİ GEREKLİ YAKINMALAR
İnme, karotid arter hastalığı gibi damarsal beyin sorunları, sara (epilepsy) nöbetleri, Alzheimer ve diğer bunama nedenleri, baş ve yüz bölgesindeki ağrılar, Parkinson ve benzeri hareket bozuklukları, adele hastalıkları, uykuyla ilintili sorunlar sinir sistemi ile ilgili ciddi sağlık problemlerinden sadece bazılarıdır. Bir kısım nörolojik yakınmalar çoğu kez önemsenmez, yaşla ilişkilendirilir ve kendiliğinden iyileşmesi beklenir. Bu son derece yanlış bir yaklaşımdır. Sakın ola ki sıralayacağım yakınmaları basite indirgemeyin, bedeli ağır olabilir.
1. Her 2 göz açık iken bir gözünüzde çift görme yakınması, bir gözünüzü kapattığınızda düzelse dahi ciddiye alınmalıdır.
2. Elleriniz ya da bacaklarınızın bir tanesinde zayıflık, yürürken tek ayağınızı sürümek, yazarken zorluk yaşamak
3. Bir kaç saniyelik geçici tepkisizlik, göz kararması yaşayıp kendinize geldiğinizde ne olduğunu hatırlamamak
4. Bir an için de olsa kelimeleri ağzınızda gevelemek, kelime bulmakta güçlük, yavaş konuşmak, başkalarının söylediklerini anlamamak,
5. Ister eforlu ile ister eforsuz, ani ve şiddetli başağrısı,
6. El ve ayak parmaklarınızda uyuşukluk
7. Gerçekte yaşanmamış olmasına rağmen, sanki daha önce yaşanmış gibi hissedilen dejavu episodlarının düzenli şekilde sık sık yaşanması
8. Birden bire kontrol edemediğiniz şekilde yumuşak sesle, nefes verir gibi fısıltılı konuşmaya başlamak,
9. Sürekli kas seyirmeleri
10. Paranoya, alışılagelmişten farklı tepkiler göstermek, davranış ve kişilik bozukluğu
Prof. Dr. Kutay Biberoğlu
14.02.2026
Ankara

SİNİR SİSTEMİ İLE İLGİLİ ÖNEMSENMESİ GEREKLİ YAKINMALARİnme, karotid arter hastalığı gibi damarsal beyin sorunları, sara (epilepsy) nöbetleri, Alzheimer ve d...

06/02/2026

KASIM 2025'DE ÖNCEDEN KURGULANMIŞ YENİ FDA KURULU MENOPOZAL HORMON TEDAVİSİNDE KULLANILAN ESTROJEN VE PROJESTİN İÇİN İLAÇLARIN KARA KUTUSUNDAKİ UYARILARI BİLİMSELLİKTEN UZAK BİR GÖSTERİ HAVASINDA KALDIRMIŞLARDI. BUNUN SİYASİ BİR GİRİŞİM OLDUĞUNU, BİLİMSEL GERÇEKLERİN DEĞİŞTİRİLEMEYECEĞİNİ, BU KARARIN SEKTÖRÜN BASKISIYLA ALINMIŞ OLDUĞUNU BELİRTEN BİR YORUM DA BEN KALEME ALMIŞ VE YAYIMLAMIŞTIM. AN İTİBARİYLE YAYIMLANMIŞ OLAN AŞAĞIDAKİ GÖRÜŞ BİLİMSEL VERİLERİN POLİTİK KAYGILARLA NASIL ÇARPITILDIĞINI BİR KERE DAHA VURGULUYOR. OKUNMAYA DEĞER BİR MANİFESTO....
BAŞLIK ŞÖYLE : MENOPOZAL HORMON PROSPEKTÜSLERİ KİŞİSEL GÖRÜŞE DEĞİL BİLİMSEL VERİLERE DAYANMALIDIR. JAMA Published online February 6, 2026

WOMEN'S HEALTH
Menopausal Hormone Labels Should Rely on Evidence, Not Opinion
Janet Wittes, PhD; Eugene Braunwald, MD; Margaret A. Chesney, PhD; Harvey Jay Cohen, MD; David DeMets, PhD; Johanna Dwyer, DSc; Victor Vogel, MD, MHS; LeRoy Walters, PhD; Salim Yusuf, MBBS, DPhil
In November 2025, the US Food and Drug Administration (FDA) an-
nounced its intention to remove most box warnings from the pack-
age inserts of approved estrogen and hormone replacement therapy.
We are the 9 living former members of the Women’s Health Ini-
tiative (WHI) data and safety monitoring board (DSMB). Although
we support a reassessment of box warnings for estrogen products,
we are concerned about the process the FDA used to make its rec-
ommendations and worried that many women will not be aware that some of the products may lead to adverse clinical outcomes.
Box warnings, the most serious safety alert for a prescription
drug, were introduced by the FDA for these products 20 years ago
after the early termination of the 2 randomized, double-blind, pla-
cebo-controlled hormone therapy WHI trials. Both trials random-
ized healthy postmenopausal women 1:1 to receive hormone therapy or placebo. One trial studied the effect of estrogen-progesterone replacement therapy in 16 608 women with a uterus; the other studied the effect of unopposed estrogen replacement therapy in 10 739 women without a uterus.
In 2002, the DSMB recommended stopping the estrogen-
progesterone replacement therapy trial early because of an unfa-
vorable balance of risks to benefits1 (hazard ratios: coronary heart
disease, 1.29; invasive breast cancer, 1.26; stroke, 1.41; pulmonary
embolism, 2.13; colorectal cancer, 0.63; hip fracture, 0.66). 2 Two
years later, the National Institutes of Health stopped the estrogen
replacement therapy trial earlier than its planned end. In response
to the WHI’s findings, the FDA placed a box warning on all estrogen
replacement therapy and estrogen-progesterone replacement
therapy products, reporting increased risk of endometrial cancer, cardiovascular disorders, breast cancer, and, in women older than 65 years, probable dementia. Over the 2 decades since the first warning, the FDA has altered the language somewhat, but the list of risks has remained unchanged.
For decades before the WHI, the popular press and the manu-
facturers of oral estrogen products strongly urged postmeno-
pausal women to take estrogens, not only to reduce the often-
debilitating symptoms associated with perimenopause, but also so
that women would remain healthy and “forever feminine.” 3 When
the WHI was designed in the 1990s, observational studies had re-
ported that the risk of coronary heart disease in postmenopausal
women taking estrogens was 25% to 50% lower than the risk in
women not taking estrogens. 4 A central goal of the WHI was to ex-
amine whether estrogens actually caused the observed reduction
in heart disease or whether confounding factors explained the dif-
ference. An important additional aim was to provide a comprehen-
sive evaluation of the risks and benefits of estrogen therapy.
In July 2025, more than 20 years after the termination of these
seminal trials, the new administration at the FDA held a special expert panel on hormone therapy to discuss whether to change or eliminate the box warnings. As seen in the publicly available proceedings, the process used was quite unusual (Table). A standard FDA advisory committee comprises a diverse group of physicians, statisticians, epidemiologists, patient advocates, and others familiar with the topic at hand. Members receive materials from the sponsor reviewing the evidence submitted in support of the product application and materials from the FDA with its own analyses, along with questions from the FDA to the committee. The FDA instructs members of the committee not to discuss the issues among themselves before the meeting or during meeting breaks. At the meeting, which is open to the public, the sponsor and the FDA present oral summaries of the topics to be addressed. Discussion ensues among the members, the sponsor, and the FDA. Members of the public may give reasons for or against approving the product. Each committee member responds to specific questions from the FDA. Many meetings include questions requiring a vote.
By contrast, the July 2025 expert panel discussing hormone
therapy was a group of people the FDA appears to have known supported removing the box warnings. Each panelist had 5 minutes to speak. No panelist expressed an opposing view, as all argued for removal of the box warnings. Some panelists stated they had dis-
cussed their views with other members before the meeting. There
was no open public hearing, and no material from the sponsors or
the FDA was circulated to the public before the meeting.
A Viewpoint by Makary and colleagues justifying the removal of
the boxed warnings mixes post hoc subgroup analyses of the 2 WHI hormone trials, observational data, and conjecture about mecha-
nism of action. The Viewpoint states, “The evidence basis for the la-
beling changes included a comprehensive FDA evaluation of WHI and post-WHI publications, with particular attention to evidence related to timing, duration, and risks associated with hormone therapy use during the earlier postmenopausal years,”5 citing 3 articles.6-8 These articles, while raising potentially interesting hypotheses, do not provide confirmatory analysis of net benefit of hormone therapy. Two of them6,7 discuss health outcomes from the randomized period of the WHI and the period after the trials ended. Because many participants in the trials discontinued hormone therapy after the trials stopped, these articles cannot provide adequate data on duration of use. The third article, 8 in examining the association of hormone therapy and outcomes in a meta-analysis of 26 randomized clinical trials and 47 observational studies, warns, “Although still unexplained in the current literature, differential clinical effects according to regimen type, timing of initiation, underlying disease, and route of administration were identified in subgroup analyses.” Not cited by Makary et al, nor, to our knowledge, available publicly, is the FDA’s purported comprehensive evaluation of the data.
Some members of the expert panel argued that estrogen admin-
istered as a patch confers less risk than oral estrogen. A systematic
review of randomized and observational studies has questioned that opinion, saying, “[A]vailable evidence comparing the transdermal and oral administration routes for HRT is limited…[L]iterature comparing the oral and transdermal administration routes for HRT provides clear evidence only for the [venous thromboembolism] risk, which is higher with the oral administration route.”9 Only a well-designed randomized clinical trial can reliably compare the risks and benefits of oral estrogen with estrogen delivered by patch.
A thorough assessment would distinguish systemic estrogens
(eg, patches and oral formulations) from nonsystemic products
(eg, vaginal estrogen). Such a study would deal with dosing, tim-
ing, age at starting estrogen, and length of time taking estrogen. It
would carefully weigh the balance of risks and benefits, with a fo-
cus on the benefits in the perimenopausal period. In the current state of evidence, we support the position of Manson and colleagues, “Menopausal hormone therapy has a complex pattern of risks and benefits. Findings from the intervention and extended postintervention follow-up of the 2 WHI hormone therapy trials do not support use of this therapy for chronic disease prevention, although it is appropriate for symptom management in some women.” 6 By removing box warnings without definitive study, the FDA has promulgated opinions that, taken at face value, could hurt postmenopausal women. Although definitive studies would be difficult to perform, in the absence of randomized clinical trials comparing estrogen with placebo starting in perimenopause and comparing oral with patch formulations, we urge the FDA to convene a true advisory panel, with unconflicted members, to weigh the evidence for benefits and risks of various estrogen products.
REFERENCES
1. Wittes J, Barrett-Connor E, Braunwald E, et al.
Monitoring the randomized trials of the Women’s
Health Initiative. Clin Trials. 2007;4(3):218-234. doi:
10.1177/1740774507079439
2. Writing Group for the Women’s Health Initiative
Investigators. Risks and benefits of estrogen and
progestin in healthy postmenopausal women. JAMA.
2002;288(3):321-333. doi:10.1001/jama.288.3.321
3. Wilson RE. Feminine Forever. M. Evans and Co;
1966.
4. Barrett-Connor E, Bush TL. Estrogen and
coronary heart disease in women. JAMA. 1991:265
(14):1861-1867. doi:10.1001/jama.1991.
03460140089033
5. Makary MA, Nguyen CP, Høeg TB, et al. Updated
labeling for menopausal hormone therapy. JAMA.
2026;335(2):117-118. doi:10.1001/jama.2025.22259
6. Manson JE, Chlebowski RT, Stefanick ML, et al.
Menopausal hormone therapy and health
outcomes during the intervention and extended
poststopping phases of the Women’s Health
Initiative randomized trials. JAMA. 2013;310(13):
1353-1368. doi:10.1001/jama.2013.278040
7. Chlebowski RT, Anderson GL, Aragaki AK, et al.
Association of menopausal hormone therapy with
breast cancer incidence and mortality during
long-term follow-up of the Women’s Health
Initiative randomized clinical trials. JAMA. 2020;
324(4):369-380. doi:10.1001/jama.2020.9482
8. Kim JE, Chang JH, Jeong MJ, et al. A systematic
review and meta-analysis of effects of menopausal
hormone therapy on cardiovascular diseases. Sci Rep.
2020;10(1):20631. doi:10.1038/s41598-020-
77534-9
9. Goldštajn MŠ, Mikuš M, Ferrari FA, et al. Effects
of transdermal versus oral hormone replacement
therapy in postmenopause. Arch Gynecol Obstet.
2023;307(6):1727-1745. doi:10.1007/s00404-022-
06647-5

25/01/2026

https://www.youtube.com/shorts/D_mhcMiFxYA?feature=share
ALZHEİMER HASTALIĞINDAN KORUNMA
Bilişsel (zihinsel) sağlığın korunması için her yaşta yapılması gerekenler
Yaşlılıkla bağlantılı bilişsel fonksiyon kaybı –halk deyimiyle bunama, tıbbi adıyla demans (Alzheimer’i de kapsayan) olayının yüzde 45’i çocukluktan başlanarak yaşam boyu basit yöntemlerle önlenebilir.
1. Sportif aktivitelerde kask takmak fizik olarak kafanızı yani beyni korumanın tek ve en önemli yöntemidir. Kafa travmaları beyin sarsıntılarına, kronik travmatik ensefalopatiye ve sonuçta bunamaya zemin hazırlar. Aynı şekilde beyninize kan taşıyan boyun damarlarınız da çok önemlidir. Otomobil kazalarındaki boyun travmaları, hatta yanlış yapılan boyun masajları bile hayati önem taşır. Boyuna uygulanabilecek ani çekme, döndürme hareketlerinden, sert masaj aletlerinden sakının. Masajı sırt üst bölgeyle ve omuzlarla sınırlandırın. Araçta kemer takmak, kaza sonrası boyun ağrısında boyunluk takmak hayatidir.
2. Gürültülü ortamlarda kulak tıkaçı kullanın. İşitme kaybı yaşıyan yaşlılar özellikle bunamaya eyilimlidir. Beyindeki işitme merkezi, hafızadan sorumlu bölgeye yakındır. Ek olarak duyma güçlüğü kişiyi sosyal aktivitelerden uzaklaştırır ki bu da bunamaya davetiye çıkarır. Elli yaş üzerindeki herkes risk durumuna gore 1-3 yılda bir işitme testi yaptırmalıdır. Tek kulakta bile işitme kaybı olsa cihaz takılması gereklidir.
3. Hafıza kaybı ile görme sorunu da yakından ilişkilidir. Yetmiş yaş üstünde görme sorunu olan bireylerin üçte birinde demans başlangıcı vardır. Her yıl görme muayenesi, gözlük takma veya düzeltici göz cerrahisi bunama önleminde hayatidir.
4. Egzersiz kan akımını ve böylece oksijen miktarını artırarak beyninizi korur. Günde 500-600 metre yürümek bile fark yaratır. Günde 5001-7000 adım atılması halinde fizik aktivitesi daha düşük adım sayısı olanlara kıyasla zihinsel yavaşlama önemli ölçüde azalmıştır. Günde 3001-5000 arasında adım atanlarda yarar çok küçükken 7500’ün üzerinde adım atanlarda ek bir avantaja rastlanmamıştır. Oturduğunuz süreyi azaltmak için rahat ve kolçaklı bir koltuk yerine kuru bir tahta sandalyede, bir taburede, hatta yerde bile oturmak daha iyidir. Her 20 dakikada bir ayağa kalkmak, daha iyisi yürümek çok yararlıdır. Rahat bir sofaya yayılıp saatlerce TV dizisi izlemek bunamaya davetiye çıkarır.
5. Kan yağlarınızı iyi yönetiniz. Düşük dansiteli kötü kolesterol (LDL), kırmızı et, tam yağlı süt ürünleri ve şekerli meşrubat tüketmek atardamarlarınızı sertleştirir, böylece beyine giden kan azalır, inme ve zihinsel işlevleriniz yavaşlar (içinizden “bu pahalılıkta kırmızı et mi alabiliyoruz” diyip bana kızmayın, belki de devlet (?& #) size sağlıklı tutmak için özellikle fiyatları yükseltip gelirinizi kısıtlıyordur). Baklagiler, tam tahıllı ürünler, meyve ve sebze tüketmek kolesterolünüzü azaltır. İdeal kilo kabaca boyunuzdan 105 cm çıkarıncaki değerden daha fazla kg olmamalıdır. Bunun için düzenli yürüyüş, aerobic egzersiz, gerekliyse statin tedavisi önemlidir. Şeker hastalığınız, inme ve kalp damar hastalık risk faktörleriniz varsa, erken menopoza girmiş ya da düzensiz adet döngüleriniz varsa en az yılda bir klinik muayene ve laboratuar testlerine tabi tutulmalısınız.
6. Diş eti hastalıkları ve demans arasında yakın ilişki vardır. Ağız içi enfeksiyonları sinüslere yayılabilir, beyine pıhtı atmayı tetikleyebilir. Düzenli diş ipi kullanmak, diş fırçalamak, en az yılda bir diş hekimine muayene olmak hayatidir.
7. Sosyal hayata katılın. Evinize izole olmak, depresyon ve erken ölüme davetiye çıkarır. Kitap ya da film kulübü, altın günü (hala maddi gücünüz yetiyorsa) hatta ayda bir aile ya da arkadaş toplantıları bile fark yaratır.
8. Sisli günlerde ya da hava kirliliğinde yüzünüze maske takın. Havadaki solunan parçacıklar beyine ulaşınca zararlı kimyasal reaksiyonları tetikleyebilir. Sigara dumanlı ortamlardan kaçmanız gerektiğini söylemeye bile gerek yok.
9. Yeterli sürede ve kaliteli uyku size bunamadan koruyacak en önemli işlevlerin başında gelir. Gece çalışıp gündüz uyumak zorunda iseniz uyku ortamınızı tam karartınız ki vücut ritminiz bozulmasın. Anksiete ve depresyon uykunuzu etkiliyorsa ilaç almaktan çekinmeyiniz. Beyin sağlığı için dinlenmiş bir zihin yaşamsal önem taşır. Dinlendirici bir uyku, beyninizi hücresel atıklardan temizler.
10. Fiziksel vücut sağlığınız bilişsel sağlığınızın rehberidir. Hipertansiyon, tip 2 diyabet (genelde 40 yaş üzerinde başlayan insulin direnci temelli şeker hastalığı), yüksek kolesterol kan akımını bozar, inflamasyonu tetikler, böylece inme ve bunama süreci hızlanır. Sigara ve alkolün tüm kronik hastalıkların ve kanserin öncü zehiri olduğunu bir kez daha vurgulamış olalım.
Beyin hacmi çocuklukta p*k yapar, 30’lu yaşlarda büzüşmeye başlar ama hiç bir zaman sinir hücreleri arasında yeni bağlantılar kurma yetisini kaybetmez. Bu plastisite sayesinde yeni şeyler öğrenilir ve yeni anılar kazanılır. Araştırmalar zihinsel performans testlerinin en parlak olduğu zamanların hemen fizik aktivite sonrası olduğunu göstermiştir. Balık yemek, bulmaca çözmek hemen değil, uzun vadede yararlı olabilir. Düzenli şekilde günde 4 veya daha uzun saat TV seyretmek veya dijital ortamda sosyal media takip etmek kesinlikle beyin hacminizi küçültür. Yalnızlık ve izolasyon, kortizol düzeylerinizi ve inflamasyonu tetikler, Kronik inflamasyon (bağışıklık sisteminin enfeksiyon ve benzeri olumsuz değişikliklere oluşturduğu tepki) beyin dokusunu tahrip eder ve bunamayı hızlandırır.
Pratik soru cevap test bölümü
*Koku alma duyu azalması, demansın ön işareti olabilir mi?
-Evet. Alzheimer hastalığında etkilenen ilk beyin bölgesi olfaktor – koku alma sistemidir. Hastalıktan yıllar once kendisini gösterebilir.
*Ceviz zihinsel işlevlere yararlıdır.
-Evet. Ceviz, beyin hücreleri arasındaki iletişimi sağlayan omega-3 yağ asitlerini, anti-inflamatuar ve anti-oksidan polifenolleri ve barsak mikrobiyomunu düzenleyen prebiyotikleri içerir.
*Piyasada satılan ve avuç avuç tüketilen Omega-3, B vitaminleri vb. onlarca gıda destek ürünlerinin beyin sağlığını korumada etkinliği kanıtlanmamıştır.
-Yanlış. Bilimsel çalışma sonuçları iddia edilen yararları kanıtlayamamışlardır.
FİZİKSEL VE ZİHİNSEL CİMNASTİK, SAĞLIKLI BESLENMEK ESASTIR
İnsanın beyni ortalama vücut kitlesinin 2%’si kadardır ama vücut enerjisinin 20%’sini harcar. Çalışmalar kırmızı et, tereyağ, margarin, peynir, tatlılar ve kızartılmış yiyecekler yerine antioksidan içeren polyfenolden zengin dutsu meyveler (çilek, böğürtlen, yaban mersini, kızılcık, kara dut vb.), yeşil yapraklı ve diğer sebzeler, tam tahıllı ürünler, fasulye ve diğer baklagiller, sert kabuklu yemişler, balık ve tavuk gibi beyaz etler, zeytin yağı tüketenlerde zihinsel yıpranmanın daha yavaş olduğunu göstermektedir.
Düzenli olarak egzersiz yapmak aynı zamanda beyin cimnastiği yapmakla eş değerdir. Beyine kan akımını hızlandırır, oksijen, glukoz taşır. Ayrtıca adelelerinizi hareket ettirmek exerkinler denilen sinyal moleküllerini harekete geçirir . Bu moleküller kan dolaşımı ile beyine ulaşır, sinir hücreleri arasındaki iletişimi hızlandırır, beyin hücrelerini tamir eder, belki de yeni sinir hücre oluşumunu tetikler. Bunların tümü eş zamanlı olarak beyin hücrelerine zararlı amyloid gibi toksik proteinleri temizleyerek Alzheimer riskini azaltır. Alzheimer’da özellikle etkilenen hippocampus beyin bölgesi yaşlı insanlarda yılda 1-2% oranında küçülür. Her gün en az 20 dakika fizik egzersiz (yürüme, yüzme, bisiklet, pilates, yoga, dansetme, bahçe ile uğraşmak dahil her türlü aktivite) bu küçülmeyi yavaşlatır.
Zihinsel cimnastik bilişsel rezervi korur. İkinci bir dil öğrenmek, bir müzik aleti çalmak, el işi yapmak, bir müzeyi dolaşmak, kitap okumak, daha iyisi bir kitap kulübüne üye olmak, bir konferansa katılıp dinleyici olmak, satranç oynamak, bulmaca çözmek, her birisi zeka rezervinizi korur. Buradaki en önemli ipucu, yeni bir uğraşı bulmanızdır. Çok harika bulmaca çözüyorsunuz, bilmediğiniz, bulmadığınız kelime yok ama sadece beyninizin belirli ve aynı bölgesi hep gelişiyor. Durmadan aynısını değil, bir yenisini arayın ve bulun.
Beyin sağlığınızı korumanın bir diğer yeni yöntemi, bazı sağlık kontrollarınız için randevu oluşturmak olmalı. Örneğin kendiniz için aile hekiminizden bir genel fizik muayene randevusu oluşturun. Kan basıncı ölçümü bile tek başına hayati önem taşır. Hipertansiyon gizli katildir, hiç çaktırmadan beyin hücrelerinizi tahrip eder, inme ve demansa davetiye çıkarır. Kan basıncınız 120/80 mm Hg olmalıdır. Benim yaşımda bu kan basıncı olamaz, normal değerler yaşıma gore olmalı demeyiniz. Yaşa gore kan basıncı değeri gibi bir kavram yok. Kendimizi kandırmayalım. Görme, işitme, diş kontrolu randevuları arkadan gelir. Ağız hijyeni inme ve Alzheimer önleyicidir. Elli yaş üzerinde 2 doz Zona Zoster aşısı olun. Hele ki kronik bir hastalığınız varsa, bağışıklığınız düşükse, virütik hastalıklardan korunmak hayat kurtarıcıdır.
Prof. Dr. Kutay Biberoğlu
25.01.2026
Ankara

ALZHEİMER HASTALIĞINDAN KORUNMABilişsel (zihinsel) sağlığın korunması için her yaşta yapılması gerekenlerYaşlılıkla bağlantılı bilişsel fonksiyon kaybı –halk...