01/02/2026
GUT OVER MIND- Khi ruột dẫn dắt não bộ
Trong y học hiệnđại, đường tiêu hóa không còn được xem chỉ là cơ quan tiêu hóa mà được nhìn nhận như một trung tâm điều hòa quan trọng đối với sức khỏe tinh thần và cảm xúc. Mối liên hệ hai chiều giữa não bộ và đường ruột được gọi là trục não-ruột-hệ vi sinh vật đóng vai trò then chốt trong điều hòa miễn dịch, hành vi và trạng thái tâm thần.
Đường ruột con người là nơi cư trú của hàng nghìn loài vi sinh vật, với tổng số gene gấp khoảng 150 lần bộ gene người. Hệ vi sinh này tham gia tiêu hóa, chuyển hóa dinh dưỡng, bảo vệ hàng rào ruột mà còn điều hòa miễn dịch, bảo vệ hàng rào ruột, sản xuất các chất dẫn truyền thần kinh và chất chuyển hóa sinh học .
Sự giao tiếp giữa ruột và não diễn ra qua nhiều con đường:
Thần kinh, chủ yếu qua dây thần kinh phế vị và hệ thần kinh ruột – thường được gọi là “bộ não thứ hai”.
Hóa học-thần kinh, khoảng 90% serotonin của cơ thể được tổng hợp tại ruột, cùng với dopamine và GABA và norepinephrine– những chất có ảnh hưởng trực tiếp đến tâm trạng, lo âu, nhận thức và hành vi.
Miễn dịch, mất cân bằng hệ vi sinh có thể kích hoạt viêm mạn tính, làm tăng cytokine viêm, từ đó liên quan đến trầm cảm, lo âu và các bệnh thần kinh.
Chuyển hóa, với các acid béo chuỗi ngắn SCFAs như butyrate giúp giảm viêm và bảo vệ hàng rào máu – não, giảm viêm và hỗ trợ chức năng nhận thức.
Chế độ ăn và lối sống có ảnh hưởng sâu sắc đến trục não – ruột. Chế độ ăn Địa Trung Hải hoặc chế độ ăn giàu chất xơ, thực phẩm lên men và probiotic giúp tăng đa dạng hệ vi sinh, cải thiện sức khỏe tiêu hóa và tinh thần. Ngược lại, thực phẩm siêu chế biến, nhiều đường và chất béo xấu có thể làm rối loạn hệ vi sinh, gia tăng nguy cơ viêm mạn tính và rối loạn tâm thần. Bên cạnh đó, vận động thể lực, ngủ đủ giấc và kiểm soát stress cũng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự cân bằng này.
Sự phát triển theo giai đoạn cuộc đời:
Thời kỳ tiền sản và sơ sinh: chế độ ăn của mẹ, phương pháp sinh và việc nuôi con bằng sữa mẹ đặt nền móng cho hệ vi sinh vật và sự phát triển trí não của trẻ.
Tuổi dậy thì: Đây là giai đoạn quan trọng cho sự trưởng thành của não bộ và hệ vi sinh vật, dinh dưỡng kém trong giai đoạn này có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần lâu dài.
Người cao tuổi: Sự suy giảm đa dạng vi sinh vật ở người già có liên quan đến sự suy giảm nhận thức và các bệnh thoái hóa thần kinh
Về mặt lâm sàng, rối loạn trục não – ruột được ghi nhận trong nhiều bệnh lý như hội chứng ruột kích thích, viêm ruột mạn, trầm cảm, lo âu, rối loạn phổ tự kỷ và cả các bệnh thoái hóa thần kinh như Alzheimer, Parkinson. Điều này mở ra hướng tiếp cận mới trong điều trị, nhấn mạnh vai trò của can thiệp dinh dưỡng, probiotic và thay đổi lối sống song song với các phương pháp điều trị truyền thống.
Trục não-ruột là một hệ thống sinh học phức tạp nhưng đầy tiềm năng. Hiểu đúng và chăm sóc tốt đường ruột không chỉ giúp tiêu hóa khẻ mạnh mà còn nâng đỡ sức khỏe tinh thần và cảm xúc. Trong tương lai, y học cá thể hóa dựa trên hệ sinh vật có thể trở thành chìa khóa cho nhiều bệnh mạn tính.
Chăm sóc đường rột chính là chăm sóc bộ não-từ gốc rễ.
1.https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40077713/
2. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33693453/
