03/02/2021
ÁNH SÁNG XANH LÀ GÌ? TÁC HẠI CỦA ÁNH SÁNG XANH ĐỐI VỚI MẮT
Bài viết được bác sỹ chuyên khoa mắt với nhiều năm kinh nghiệm trong ngành nhãn khoa
Ngày nay thì cụm từ "Ánh sáng xanh” hay “Ánh sáng xanh nguy hại” đã không còn xa lạ đối với nhiều người nữa. Các thiết bị điện tử mà bạn sử dụng hằng ngày như máy tính, điện thoại, tivi…phát ra ánh sáng xanh có thể trực tiếp gây ra triệu chứng khô, nhức, mờ, mỏi mắt, đồng thời làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý mắt nguy hiểm, điển hình là thoái hoá hoàng điểm, một bệnh lý gây nguy cơ mù lòa cao.
Mục lục
Ánh sáng xanh là gì?
Loại ánh sáng xanh này có ở đâu? Cường độ thế nào?
Tác hại của ánh sáng xanh đối với mắt và cơ thể
Tác dụng của ánh sáng xanh có thể bạn chưa biết
5 Cách để bảo vệ mắt trước ánh sáng xanh
Ánh sáng xanh là gì?
Ánh sáng xanh là loại ánh sáng nhìn thấy được với chiều dài sóng từ 380 đến 500 nanomet(nm). Như tên gọi của nó, loại ánh sáng này được cho là có màu xanh lam. Thông thường, loại ánh sáng này có thể được nhỏ thành 2 loại là ánh sáng xanh tím có bước sóng từ 380nm đến 450nm và ánh sáng xanh lam có bước sáng nằm trong khoảng 450nm đến 500nm.
Hình ảnh Ánh sáng xanh là gì? Tác hại của ánh sáng xanh đối với mắt
Loại ánh sáng này được quan tâm đặc biệt vì nó mang nhiều năng lượng photon ánh sáng cao hơn các màu khác trong quang phổ nhìn thấy được, tức là ánh sáng lục hoặc đỏ. Do đó,nếu loại ánh sáng này ở liều đủ cao, có nhiều khả năng gây ra tổn hại khi được hấp thụ bởi các tế bào khác nhau trong cơ thể chúng ta.
Loại ánh sáng xanh này có ở đâu? Cường độ thế nào?
Hiện nay có hai nguồn chủ yếu phát ra loại ánh sáng xanh là từ tự nhiên và nhân tạo. Thực tế thì lượng ánh sáng xanh phát ra từ những thiết bị nhân tạo không đáng kể so với bức xạ từ mặt trời. Tuy nhiên do thời gian và khoảng cách tiếp xúc trực tiếp với loại ánh sáng nguy hại này sẽ làm ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe của cơ thể.
Ánh sáng xanh tự nhiên
Ánh sáng mặt trời là nơi tạo ra ánh sáng xanh mạnh nhất và đây cũng là loại ánh sáng có lợi cho cơ thể của chúng ta. Vào ban ngày, những bước sóng màu xanh lam tự nhiên giúp tăng cường mức độ tập trung làm chơ cơ thể tỉnh táo.
Việc tiếp xúc với ánh nắng mặt trời cũng giữ cho nhịp sinh học của chúng ta (chu kỳ 24 giờ tự nhiên mà chúng ta tuân theo) luôn kiểm soát, vì vậy cơ thể biết cách hạ xuống và chìm vào giấc ngủ khi đêm đến.
Ánh sáng xanh nhân tạo
Loại ánh sáng xanh nguy hại khiến các chuyên gia lo ngại lại đến từ các nguồn thiết bị trong gia đình như: Đèn huỳnh quang, đèn LED, tivi màn hình phẳng, màn hình máy tính, điện thoại thông minh, màn hình máy tính bảng....Mỗi loại thiết bị nhân tạo này có cường độ khác nhau, xong nếu tiếp xúc thường xuyên, liên tục sẽ gây hại cho mắt, cụ thể:
Đèn huỳnh quang: Trong mỗi bóng đèn huỳnh quang có chứa khoảng 25%. So với ánh sáng nguy hại từ mặt trời thì tỷ lệ này nhỏ hơn rất nhiều, tuy nhiên chúng lại ở khoảng cách gần hơn và mắt người cũng tiếp xúc thường xuyên hơn nên vì vậy tác hại cũng lớn hơn.
Cường độ các thiết bị điện tử: Đèn LED được sử dụng trong màn hình máy tính, máy tính bảng, điện thoại thông minh và Tivi chứa khoảng 35%. Đáng nói nguồn sáng từ các thiết bị này tiếp xúc trực tiếp và gần với mắt hơn bất kỳ nguồn nào khác.
Đồng thời chúng cũng cực kỳ phổ biến và chiếm hầu hết thời gian sử dụng của mọi người. Do đó đây là yếu tố được các chuyên gia nhãn khoa đặc biệt khuyến cáo mọi người cần cẩn trọng và giữ khoảng cách.
Mỗi thiết bị màn hình điện tử có bước sóng chênh lệch khác nhau, cụ thể:
Bước sóng ánh sáng xanh điện thoại: 455nm
Tivi: 450nm
Máy tính, laptop: 450nm
Đèn bàn: 435nm
Các loại ánh sáng nguy hại từ các thiết bị này đều nằm trong quang phổ gây hại cho mắt.
Hình ảnh Ánh sáng xanh là gì? Tác hại của ánh sáng xanh đối với mắt
Tỷ lệ ánh sáng xanh trong ánh sáng tự nhiên, đèn sợi đốt, đèn huỳnh quang, đèn halogen và các loại đèn led.
Tác hại của ánh sáng xanh đối với mắt và cơ thể
Một bước sóng trong khoảng từ 300 đến 400nm có thể xuyên qua giác mạc và được hấp thụ bởi mống mắt hoặc con ngươi. Bước sóng của ánh sáng xanh nằm trong khoảng 380nm - 500nm cực kì có hại cho mắt người.
Vì bước sóng của loại ánh sáng này ngắn nên tiêu điểm ảnh truyền đến mắt không nằm ở trung tâm võng mạc mà nằm ở phía trước võng mạc, do đó thời gian tiếp xúc lâu với ánh sáng nguy hại gây suy giảm thị lực, làm mắt mệt mỏi, khó tập trung.
Hình ảnh Ánh sáng xanh là gì? Tác hại của ánh sáng xanh đối với mắt
Có mặt trong các thiết bị màn hình như máy tính, điện thoại, tivi…; bóng đèn và cả ánh sáng mặt trời, ánh sáng xanh có bước sóng ngắn, mang năng lượng cao nên tiến sâu vào mắt và tác động thường xuyên gây tổn thương võng mạc, đặc biệt là lớp tế bào biểu mô sắc tố võng mạc (RPE). Điều này vô cùng nguy hiểm vì RPE là tế bào duy nhất trong mắt có khả năng cung cấp dưỡng chất cho các tế bào thị giác, đồng thời là nơi hấp thụ, đào thải các chất chuyển hóa gây hại cho võng mạc. Sự suy giảm hoạt động của RPE là nguyên nhân chính gây ra các bệnh lý nguy hiểm ở võng mạc, trong đó có thoái hóa hoàng điểm - bệnh lý gây mù lòa cao nhưng hiện vẫn chưa có biện pháp điều trị.
Theo GS.TS Đỗ Như Hơn
.Tiếp xúc lâu dài với ánh sáng từ điện thoại, máy tính, tivi… sẽ khiến mắt mệt mỏi, quá tải, theo thời gian mắt dần suy yếu, nếu không được nghỉ ngơi cũng như có biện pháp chăm sóc bảo vệ mọi người có thể gặp phải các bệnh mắt nguy hiểm.
Hội chứng thị giác màn hình
Đây là căn bệnh phổ biến nhất liên quan đến nghề nghiệp, lối sống của con người trong xã hội hiện đại, vì phải tiếp xúc quá nhiều với các thiết bị phát ra ánh sáng nguy hiểm. Hội chứng thị giác màn hình do tác hại ánh sáng xanh không phải là một bệnh cụ thể. Nó bao gồm nhiều vấn đề khó chịu căng thẳng và mệt mỏi ở mắt.
10 triệu chứng thường gặp của hội chứng thị giác màn hình là: mắt nhìn xa bị mờ, khô rát mắt, nhức mắt, căng mắt, kích thích mắt, nhìn đôi, mắt khó tập trung, đau đầu, đau cổ, mệt mỏi. Nghiên cứu đăng tải trên trang thông tin sức khỏe WebMD cho thấy rằng từ 50% đến 90% những người làm việc trên màn hình máy tính sẽ gặp phải một số hoặc toàn bộ các triệu chứng trên.
Đáng nói, rất nhiều người đã và đang mắc hội chứng thị giác màn hình nhưng không hề biết và cũng không chịu tìm đến phương pháp hỗ trợ cải thiện hoặc có nhưng chưa đúng cách. Đó là nguyên nhân khiến mắt lão hóa sớm dù người bệnh còn đang trong độ tuổi thanh thiếu niên.
Tổn thương võng mạc và giác mạc
Tế bào biểu mô sắc tố võng mạc (RPE) là lớp tế bào duy nhất tiếp xúc với các tế bào thần kinh thị giác, đảm nhiệm việc nuôi dưỡng các tế bào thị giác, đặc biệt là tại vùng hố trung tâm hoàng điểm (điểm vàng).
Khi ánh sáng xanh đi qua thấu kính của mắt đến võng mạc nó sẽ gây tổn thương quang hóa võng mạc, giết chết các tế bào võng mạc mắt, từ đó khiến tế bào thị giác không được cung cấp chất dinh dưỡng, lâu dần gây thoái hóa võng mạc, thoái hóa hoàng điểm.
Đây là bệnh lý phổ biến, chiếm tỉ lệ cao và chính là “thủ phạm” gây mù lòa phổ biến nhất. Bệnh thường tiến triển từ từ và làm mất thị lực không hồi phục.
Tại Việt Nam, trung bình mỗi người hiện sử dụng màn hình các thiết bị điện tử một ngày gần 10 giờ (dùng máy tính bảng 5 giờ 10 phút, điện thoại 2 giờ 40 phút, xem tivi 2 giờ). Thực trạng này đang càng khiến các bệnh lý nguy hiểm ở mắt đang ngày càng trẻ hóa, đây là hậu quả của việc thường xuyên tiếp xúc ánh sáng nguy hại.
Gián đoạn nhịp sinh học
Ánh sáng xanh là một chất kích thích trong nhịp sinh học của cơ thể con người. Tiếp xúc quá nhiều với loại ánh sáng này vào ban đêm có thể làm giảm sản xuất hormone melatonin, hormone điều chỉnh chu kỳ giấc ngủ của một người.
Thông thường, cơ thể sản xuất hormone melatonin với số lượng nhỏ vào ban ngày, sau đó tăng số lượng vào ban đêm, vài giờ trước khi đi ngủ và đạt đến đỉnh điểm vào nửa đêm.
Việc tiếp xúc quá nhiều với ánh sáng xanh vào ban đêm có thể khiến lịch trình giấc ngủ của một người bị trì hoãn, gây mất ngủ, ngủ không yên giấc.
Tác dụng của ánh sáng xanh có thể bạn chưa biết
Không phải tất cả những loại ánh sáng xanh đều gây hại cho con người. Trong một số trường hợp việc tiếp xúc vừa phải với loại ánh sáng này có thể mang lại những lợi ích nhất định về sức khỏe.
Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng loại ánh này có thể điều chỉnh đồng hồ cơ thể và thúc đẩy sự tỉnh táo, trí nhớ và nhận thức. Cơ chế chính của nó là kích thích sự tiết melatonin trong tuyến tùng có thể làm tăng hoặc giảm biểu hiện cortisol tùy theo thời gian trong ngày và điều chỉnh nhịp sinh học của con người.
Tuy nhiên điều này chỉ có lợi khi chúng ta tiếp xúc với ánh sáng xanh tự nhiên vào ban ngày, làm việc trước các thiết bị màn hình điện tử phát ra ánh sáng nguy hại vào buổi tối thường xuyên sẽ gây rối loạn giấc ngủ.
Loại ánh sáng này cũng được áp dụng trong việc điều trị bệnh tâm lý, rối loạn cảm xúc, đặc biệt là chứng trầm cảm theo mùa - SAD (seasonal affect disorder).
Nhưng trong thời đại bùng nổ các thiết bị số, sự “tràn lan” của “ánh sáng xanh” đang gây ra nhiều tác hại hơn là lợi ích.
5 Cách để bảo vệ mắt trước ánh sáng xanh
Cuộc sống hiện đại khiến phần đông mọi người không thể tách rời các thiết bị điện tử, do đó để mắt luôn khỏe và làm việc hiệu quả cần có biện pháp bảo vệ, nuôi dưỡng, chăm sóc mắt lâu dài từ sớm để mắt sáng khỏe, không cản trở công việc cũng như sinh hoạt.
Cung cấp dưỡng chất chuyên biệt cho mắt
Nghiên cứu của ĐH Y khoa hàng đầu Hoa Kỳ - Johns Hopkins cho thấy, dưới tác động của ánh sáng xanh nguy hại, có đến 46% tế bào biểu mô sắc tố võng mạc bị tổn thương (chết).
Hình ảnh Ánh sáng xanh là gì? Tác hại của ánh sáng xanh đối với mắt
Tinh chất Broccophane (có trong Wit) giúp giảm tỷ lệ tế bào võng mạc chết do tác động của ánh sáng xanh (Nguồn: Nghiên cứu Rejuvenation Research, Vol. 9, No 2, 2006)
Tuy nhiên, nghiên cứu lại phát hiện ra tinh chất Broccophane (hiện có trong Wit, bán tại thị trường Việt Nam) có khả năng bảo vệ tế bào biểu mô sắc tố võng mạc một cách hiệu quả, theo đó nhóm có sử dụng Broccophane tỷ lệ chết của tế bào biểu mô sắc tố võng mạc chỉ ở mức 26% (p
