22/01/2026
Hiện nay rối loạn chuyển hoá rất thường gặp. Nhân đây có bài viết hay của GD BV ĐH Y HN, PGS. TS Nguyễn Lân Hiếu. Xin phép được chia sẻ:
Bài trước tôi đã nói về “Mỡ tốt và mỡ xấu”, nhiều người cả trong và ngoài ngành Y đề nghị chia sẻ thêm về điều trị rối loạn mỡ máu thế nào cho đúng. Tôi xin tổng hợp tài liệu và dựa trên cả kinh nghiệm của mình để phục vụ cộng đồng, đặc biệt dành cho các bác sĩ trẻ, tuyến y tế cơ sở.
Bài đầu tiên đề cập đến những bệnh nhân có tăng cholesterol xấu (tăng LDL-C) cần điều trị.
I. LỜI KHUYÊN THAY ĐỔI LỐI SỐNG TÍCH CỰC
• Vận động thể lực thường xuyên (ít nhất 30 phút đi bộ mỗi ngày). Tôi thường dùng chức năng đếm bước trên iPhone, 30 phút tương đương khoảng 5.000 bước, tức khoảng 3 km (tất nhiên do chân tôi hơi ngắn, còn các bạn chân dài chắc tầm 3,5 km 😉).
• Chế độ ăn:
• Tăng cường thực phẩm giàu chất xơ, các loại hạt, ngũ cốc, rau, cá.
• Hạn chế acid béo chuyển hóa như mỡ động vật, phủ tạng, ăn quá nhiều trứng…
• Giảm sử dụng đường, đồ ngọt.
• Hạn chế muối, đặc biệt là các sản phẩm đồ ăn công nghiệp: đồ hộp, mì ăn liền…
• Giảm cân (việc này khá khó nhưng không phải bất khả thi). Thực ra, chỉ cần làm tốt những việc vừa nêu trên là đã giảm được rồi ạ.
• Hạn chế hút thuốc lá và tiếp xúc với khói thuốc lá (hút thuốc thụ động). Đây là điều khó nhất trong xã hội Việt Nam, khi hút thuốc nơi công cộng vẫn được coi là rất bình thường!
II. ĐƠN THUỐC HẠ MỠ MÁU
Thuốc sử dụng chủ yếu hiện nay là statin. Tùy theo mức độ nguy cơ tim mạch, chúng ta chia làm 3 mức độ điều trị:
1) Nguy cơ tim mạch rất cao (Đã có tổn thương cơ quan đích như hẹp động mạch trọng yếu, hẹp mức độ nhiều ở tim, não, thận… hoặc đã có biến chứng nhồi máu cơ tim, đột quỵ…) → Cần điều trị tấn công với liều statin mạnh, với mục tiêu giảm LDL-C ≥ 50% so với giá trị ban đầu.
• Thuốc:
+ Atorvastatin 40–80 mg
+ Rosuvastatin 20 mg
2) Nguy cơ tim mạch cao
(Có nhiều bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, tiền sử gia đình… đi kèm với hẹp mạch máu đáng kể) → Cần dùng statin với mục tiêu giảm LDL-C từ 30–50% so với giá trị ban đầu.
• Thuốc:
+ Atorvastatin 10–20 mg
+ Rosuvastatin 5–10 mg
+ Pravastatin 40 mg/ngày
3) Nguy cơ trung bình- thấp
(Bệnh đã ổn định, hẹp mạch vành, mạch cảnh mức độ vừa…) → Mục tiêu giảm LDL-C < 30% so với giá trị ban đầu.
• Thuốc:
+ Simvastatin 10 mg
+ Pravastatin 20 mg
+ Lovastatin 20 mg
III. PHỐI HỢP THUỐC KHI CHƯA ĐẠT MỤC TIÊU LDL-C
1) Ezetimibe: là thuốc ức chế hấp thu cholesterol tại ruột non. Có thể phối hợp khi đã dùng liều tối đa statin nhưng chưa đạt mục tiêu.
->Ví dụ: Atorvastatin 80 mg + Ezetimibe 10 mg có thể giảm LDL-C tới khoảng 65%.
2) Kháng thể đơn dòng kháng PCSK9
-> Ví dụ: Evolocumab có thể làm giảm LDL-C tới 70%, Lp(a) 30–40% và triglycerid tới 25%.
3) Phối hợp cả 3: Atorvastatin 80 mg + Ezetimibe 10 mg + Evolocumab => có thể giảm LDL-C tới khoảng 85%.
IV. CÁC BIỆN PHÁP HỖ TRỢ KHÁC (đang được tuyên truyền trong thực tế)
1) Gạo đỏ:
Có thể giúp giảm cholesterol khoảng 20%, nhưng chưa được khuyến cáo do chất lượng không đồng nhất và nguy cơ nhiễm độc (tương tự statin).
2) Đậu nành:
Chưa có bằng chứng rõ ràng về hiệu quả, không khuyến cáo sử dụng thường quy.
3) Thực phẩm giàu chất xơ hòa tan (cám yến mạch, lúa mạch): giúp giảm cholesterol và giảm nguy cơ tim mạch.
4) Acid béo không bão hòa Omega-3 (dầu cá):
Có hiệu quả giảm triglycerid, hữu ích ở bệnh nhân tăng LDL-C kèm triglycerid cao, đặc biệt khi dùng statin liều cao.
———
Đây là phần đầu dành cho bệnh nhân tăng LDL-C (xin nhấn mạnh là những người đã có bệnh lý tim mạch và tổn thương mạch máu do xơ vữa). Phần tiếp theo sẽ đề cập đến tăng triglycerid, các bạn kiên nhẫn đợi một tẹo, cuối tuần tôi sẽ viết tiếp ạ. 😊, mì ăn liền…
• Giảm cân (việc này khá khó nhưng không phải bất khả thi). Thực ra, chỉ cần làm tốt những việc vừa nêu trên là đã giảm được rồi ạ.
• Hạn chế hút thuốc lá và tiếp xúc với khói thuốc lá (hút thuốc thụ động). Đây là điều khó nhất trong xã hội Việt Nam, khi hút thuốc nơi công cộng vẫn được coi là rất bình thường!
II. ĐƠN THUỐC HẠ MỠ MÁU
Thuốc sử dụng chủ yếu hiện nay là statin. Tùy theo mức độ nguy cơ tim mạch, chúng ta chia làm 3 mức độ điều trị:
1) Nguy cơ tim mạch rất cao (Đã có tổn thương cơ quan đích như hẹp động mạch trọng yếu, hẹp mức độ nhiều ở tim, não, thận… hoặc đã có biến chứng nhồi máu cơ tim, đột quỵ…) → Cần điều trị tấn công với liều statin mạnh, với mục tiêu giảm LDL-C ≥ 50% so với giá trị ban đầu.
• Thuốc:
+ Atorvastatin 40–80 mg
+ Rosuvastatin 20 mg
2) Nguy cơ tim mạch cao
(Có nhiều bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, tiền sử gia đình… đi kèm với hẹp mạch máu đáng kể) → Cần dùng statin với mục tiêu giảm LDL-C từ 30–50% so với giá trị ban đầu.
• Thuốc:
+ Atorvastatin 10–20 mg
+ Rosuvastatin 5–10 mg
+ Pravastatin 40 mg/ngày
3) Nguy cơ thấp
(Bệnh đã ổn định, hẹp mạch vành, mạch cảnh mức độ vừa…) → Mục tiêu giảm LDL-C < 30% so với giá trị ban đầu.
• Thuốc:
+ Simvastatin 10 mg
+ Pravastatin 20 mg
+ Lovastatin 20 mg
III. PHỐI HỢP THUỐC KHI CHƯA ĐẠT MỤC TIÊU LDL-C
1) Ezetimibe: là thuốc ức chế hấp thu cholesterol tại ruột non. Có thể phối hợp khi đã dùng liều tối đa statin nhưng chưa đạt mục tiêu.
->Ví dụ: Atorvastatin 80 mg + Ezetimibe 10 mg có thể giảm LDL-C tới khoảng 65%.
2) Kháng thể đơn dòng kháng PCSK9
-> Ví dụ: Evolocumab có thể làm giảm LDL-C tới 70%, Lp(a) 30–40% và triglycerid tới 25%.
3) Phối hợp cả 3: Atorvastatin 80 mg + Ezetimibe 10 mg + Evolocumab => có thể giảm LDL-C tới khoảng 85%.
IV. CÁC BIỆN PHÁP HỖ TRỢ KHÁC (đang được tuyên truyền trong thực tế)
1) Gạo đỏ:
Có thể giúp giảm cholesterol khoảng 20%, nhưng chưa được khuyến cáo do chất lượng không đồng nhất và nguy cơ nhiễm độc (tương tự statin).
2) Dầu nành:
Chưa có bằng chứng rõ ràng về hiệu quả, không khuyến cáo sử dụng thường quy.
3) Thực phẩm giàu chất xơ hòa tan (cám yến mạch, lúa mạch): giúp giảm cholesterol và giảm nguy cơ tim mạch.
4) Acid béo không bão hòa Omega-3 (dầu cá):
Có hiệu quả giảm triglycerid, hữu ích ở bệnh nhân tăng LDL-C kèm triglycerid cao, đặc biệt khi dùng statin liều cao.
———
Đây là phần đầu dành cho bệnh nhân tăng LDL-C (xin nhấn mạnh là những người đã có bệnh lý tim mạch và tổn thương mạch máu do xơ vữa). Phần tiếp theo sẽ đề cập đến tăng triglycerid, các bạn kiên nhẫn đợi một tẹo, cuối tuần tôi sẽ viết tiếp ạ. 😊.
P/S ảnh 2 bệnh nhân dùng hạ mỡ máu suốt nhiều năm
